Vanaf de zestiende verdieping van een glazen kantoorgebouw in Tokio bezien lijkt het op straat een zee van paraplu's. Die beschermen niet tegen de regen, maar tegen de felle zon. Het is 33 graden, beneden lopen nog altijd mannen en vrouwen in pak en leren schoenen naar hun werk.
"Wij hebben er jaren geleden al voor gekozen onze kledingregels te versoepelen, om de gezondheid van onze werknemers te beschermen", vertelt Sari Kuroda van internetbedrijf GMO Media. "Maar in Japan zijn er nog veel bedrijven die vasthouden aan oude gewoonten, waaronder het idee dat je in een net pak naar je werk moet."
Het Japans Meteorologisch Agentschap waarschuwt deze zomer voor gevaarlijke hitte. Vorig jaar telde Tokio 25 dagen waarop het warmer was dan 35 graden. Normaal zijn dat er maar vier of vijf. In Kyoto werden zelfs 52 hete dagen geteld, bijna drie keer zo veel als gebruikelijk. Op meerdere plaatsen in het land werd het al warmer dan 40 graden.
Oververhitting
De Japanse weerdienst introduceerde dit jaar een nieuwe naam voor zulke temperaturen: kokushobi, oftewel een 'wreed hete dag'. Omdat temperaturen boven de 40 graden steeds vaker voorkomen, was volgens de weerdienst een nieuwe categorie nodig.
De gevolgen van kokushobi zijn ernstig. Sinds begin mei zijn bijna 60.000 mensen met hitteklachten per ambulance afgevoerd. Alleen al in de eerste week van augustus waren het er meer dan duizend per dag.
Ook op de werkvloer wordt de hitte een steeds groter probleem. Vorig jaar raakten bijna 2000 werknemers zo ernstig oververhit dat ze minstens vier dagen uitvielen. Negentien van hen overleefden de oververhitting niet. Dat is het hoogste aantal sinds Japan dit fenomeen in 2005 begon bij te houden.
Beenhaar
Kledingvoorschriften op het werk gaan daardoor niet alleen meer over goede smaak en bewegingsvrijheid, maar ook over de gezondheid van werknemers. "We adviseren luchtige kleding waarbij comfort vooropstaat: geen stropdas of colbert, maar polo's, T-shirts, sneakers en, afhankelijk van het werk, zelfs korte broeken", zei gouverneur Yuriko Koike van Tokio eerder dit jaar. Het stadsbestuur roept bedrijven op hun kledingregels te versoepelen.
Als milieuminister lanceerde Koike in 2005 al het Cool Biz-programma: werknemers werden aangemoedigd hun das en jasje thuis te laten, zodat kantoren de airconditioning op 28 graden konden zetten om energie te besparen. Vanwege de energietekorten na de kernramp in Fukushima in 2011 ging de overheid een stap verder: ook polo's, sneakers en andere informele kleding werden aangemoedigd.
Het was een revolutie, maar de korte broek bleef op veel werkvloeren toch een brug te ver. Pas dit voorjaar stond het bestuur van Tokio die officieel toe aan zijn eigen ambtenaren, in de hoop dat anderen zullen volgen.
Het leidde echter direct tot flinke discussie. Online ontstond de term sunehara, vrij vertaald 'beenhaarintimidatie', voor de ergernis over zichtbare mannelijke beenbeharing. Anderen wijzen op een dubbele standaard voor vrouwen, van wie op kantoor nog vaak verwacht wordt dat ze panty's dragen.
Bij GMO Media is die discussie al een gepasseerd station. "Ik kan echt slecht tegen de warmte, dus ik ben hier ontzettend blij mee", vertelt Daiki Suzuki opgewekt. In grijze sneakers, een zwarte korte broek en een blauw linnen overhemd koelt hij af in de airconditioning. Hij beseft dat zijn werkplek een uitzondering is. "Mensen zijn vaak verbaasd dat ik zo casual naar kantoor mag."
Volgens Kuroda moeten leidinggevenden zelf het voortouw nemen. Zij zit met korte broek, een shirt en witte sneakers achter haar computer bij GMO Media. In de vergaderruimtes rondom haar kantoor is nauwelijks een lange mouw te bekennen. "Als wij luchtigere kleding dragen, wordt het voor andere werknemers makkelijker om dat voorbeeld te volgen", zegt ze.
Buiten verdwijnt de felle zon langzaam achter donkere wolken. Japan kreeg de afgelopen weken meerdere stormen en hevige regenbuien te verduren. Die brengen tijdelijk verkoeling, maar een echte weersomslag blijft uit. Volgens de weerdienst blijft het waarschijnlijk tot halverwege september warmer dan normaal. Zelfs tijdens regenbuien blijft de thermometer geregeld boven de 30 graden hangen.
Kuroda is daarom blij met de officiële oproep van de gouverneur van Tokio aan bedrijven om hun kledingregels te versoepelen. Die kan volgens haar het laatste zetje geven. "Daardoor wordt het voor bedrijven makkelijker om de eerste stap te zetten en koelere kleding toe te staan."