EU-buitenlandcommissaris Kaja Kallas roept Europese landen op om, in navolging van Italië, meer marineschepen naar de Rode Zee te sturen. Sinds de Houthi's deze maand de controle over de zeestraat Bab el Mandeb overnamen, is de dreiging voor de commerciële scheepvaart daar weer sterk toegenomen.
"Als we niet ingrijpen, zullen de economische gevolgen rampzalig zijn", waarschuwde de Italiaanse minister van Defensie Guido Crosetto. Hij zei geen geduld te hebben voor "Europese bureaucratie" en dus maar zelf schepen die kant op te sturen.
De toegenomen dreiging in de Rode Zee komt bovenop de aanhoudende blokkade van schepen in de Straat van Hormuz. Italië is, meer dan andere Europese landen, sterk afhankelijk van de import van fossiele brandstoffen uit de Golfregio, dus in dat opzicht zijn de alarmistische woorden van minister Crosetto niet vreemd.
Maar de energiecrisis is nu al overal in Europa voelbaar en met de oplaaiende problemen met de Houthi's "zullen de hoge energieprijzen nog wel even aanhouden", zegt Lucia van Geuns, energie-expert bij het HCSS.
Het roept de vraag op: wat kan, of móet Europa doen om de energieprijzen te beteugelen en de energiezekerheid in de toekomst te garanderen?
'Strategie ontbreekt'
De afgelopen maanden namen Europese landen afzonderlijk maatregelen om de last voor burgers te verlichten. Die varieerden van accijns- of btw-verlaging op brandstof, tot het instellen van een prijsplafond. Maatregelen die volgens deskundigen niet de mensen helpen die het 't hardst nodig hebben en waardoor de vraag naar fossiele brandstoffen niet afneemt.
"Een lappendeken aan beleid", noemt analist Van Geuns de maatregelen. "Een duidelijke Europese strategie ontbreekt." Het is een houding die haar doet denken aan de gascrisis in 2022, na het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Nederland en Duitsland pasten toen snel hun havens aan om ze geschikt te maken voor de invoer van vloeibaar gas uit de VS, maar daar bleef het bij.
"Je zou hopen dat Europese landen daarvan zouden leren en de handen ineen zouden slaan om weerbaarder te worden voor dit soort crises. Maar dat zie ik niet gebeuren." Het past volgens Van Geuns in een patroon van "reactief beleid" binnen de EU.
Nieuwe samenwerkingen
Energie-expert Michel don Michaloliakos van het instituut GeopolitiekNu vindt ook dat eensgezinde EU-actie lang op zich laat wachten. Hij stelt met name dat Europa "schittert in afwezigheid" als het gaat om het smeden van nieuwe samenwerkingen met energieproducerende landen. Landen als Saoedi-Arabië, de Emiraten en Irak werken al aan alternatieve olie- en gasroutes die de Straat van Hormuz kunnen omzeilen.
Gisteren kondigde de VS aan miljarden te investeren in deze projecten in het Midden-Oosten. Europa zou er verstandig aan doen dit voorbeeld te volgen, vindt Don Michaloliakos. "De EU zou aan tafel moeten zitten bij het hertekenen van die energieroutes, zonder de afhankelijkheid volledig te verplaatsen. We hebben gezien dat landen als Rusland, Iran en soms zelfs de VS ons proberen te chanteren met hun energieleveranties. Je wil over een paar jaar niet opnieuw de klos zijn omdat je van één ander land afhankelijk bent."
Buffers en energietransitie
Energie-expert Van Geuns plaatst als kanttekening dat de invloed van EU-landen op projecten in het Midden-Oosten zeer beperkt is. Bovendien sluiten de oliebedrijven van die landen contracten af met Europese bedrijven, niet met overheden. Wat Europese overheden wel kunnen doen, is investeren in de eigen energie-infrastructuur en de energietransitie versnellen.
Bij die eerste doelt Van Geuns op het aanleggen van buffers om risico's te kunnen opvangen. "Voor olie en olieproducten is dat in Europa georganiseerd via de strategische olievoorraad van de IEA, maar voor gas is die strategische voorraad er nog niet."
Daar wordt op dit moment wel aan gewerkt, zowel in Nederland als in Europees verband, zegt Van Geuns. "Zodat we bij een volgende calamiteit, zoals een oorlog, of als de VS plots besluit geen gas meer te exporteren, voldoende noodvoorraad hebben. Dat kost geld, maar het is een verzekering die we moeten inbouwen."
"Maar het belangrijkste is natuurlijk het versnellen van de energietransitie", vervolgt Van Geuns. "Hoe meer energie we zelf kunnen opwekken, hoe minder kwetsbaar we zijn voor geopolitieke spanningen."