Laagste prijs niet meer leidend: nieuwe aanbestedingsregels EU moeten China tegenwicht bieden
Bij publieke aanbestedingen moet de focus meer op kwaliteit komen te liggen en minder op de laagste prijs. De Europese Commissie presenteert daarvoor vandaag een wetsvoorstel.
De aanpassing moet ertoe leiden dat publiek geld meer gaat bijdragen aan Europese doelstellingen op het gebied van innovatie, klimaat en strategische onafhankelijkheid. Bovendien moet het straks makkelijker zijn een goedkoop Chinees aanbod terzijde te schuiven.
De publieke sector besteedt in de EU jaarlijks meer dan 2500 miljard euro via publieke aanbestedingen. Dat is zo'n 15 procent van het bbp van de Europese Unie. Het aanpassen van de regels voor die aanbestedingen kan daarom grote invloed hebben op hoe publiek geld in de EU wordt uitgegeven.
"Publiek geld moet onze gezamenlijke doelen dienen. Het mag daarom niet alleen om de prijs draaien", zegt Eurocommissaris voor Welvaart en Industriële Strategie Séjourné.
Kwaliteitseisen
Overheden en semi-overheidsinstellingen moet zich aan Europese regels houden wanneer zij aankopen doen. Het gaat dan bijvoorbeeld om ministeries, gemeenten, ziekenhuizen of onderwijsinstellingen.
Als zij een bouwbedrijf inhuren of een groot aantal nieuwe bureaus aanschaffen, moeten ze een opdracht uitschrijven waarin beschreven staat wat ze precies zoeken en onder welke voorwaarden.
Bedrijven krijgen vervolgens de kans te reageren op die opdracht. De overheidsdienst moet kiezen voor het bod dat het beste voldoet aan de vooraf opgestelde voorwaarden. Het idee hierachter is dat bedrijven gelijke kansen krijgen voor het uitvoeren van overheidsopdrachten. Andersom dwingt het overheden publiek geld efficiënt te besteden.
Publieke opdrachtgevers mogen nu al kwaliteitseisen stellen, maar het is niet verplicht. Daarom stelt de Europese Commissie vandaag voor dat minimaal 30 procent van de voorwaarden die een publieke opdrachtgever opstelt voor een aanbesteding over de kwaliteit moet gaan. Voor opdrachten waarbij de kosten voor meer dan de helft naar arbeidskrachten gaan, zoals in de schoonmaak, geldt zelfs een ondergrens van 50 procent.
Het kan bijvoorbeeld gaan om eisen over duurzaamheid, arbeidsomstandigheden of dierenwelzijn, zoals nieuwe schooltafels die van gerecycled materiaal moeten zijn gemaakt of ziekenhuismaaltijden die alleen biologische kip mogen bevatten.
Concurrentie met China
Achter de nieuwe regels schuilt ook een geopolitiek doel. Het wetsvoorstel is "een reactie op de toenemende geopolitieke betekenis van overheidsopdrachten", schrijft de Commissie.
Niet voor niets geven de eisen voor kwaliteitsvoorwaarden overheden ook de mogelijkheid makkelijker voor een Europees bedrijf te kiezen in plaats van voor een goedkoper Chinees bedrijf.
Eurocommissaris Séjourné denkt dan ook dat de nieuwe wet tot meer investeringen in de EU zal leiden. "Als een opdrachtgever bijvoorbeeld goede arbeidsvoorwaarden kiest als kwaliteitseis, dan zal dat vaak in het voordeel van Europese bedrijven uitpakken."
Maar Séjourné erkent ook dat de kwaliteit van Chinese producten op het gebied van duurzaamheid regelmatig beter is dan die van Europese producten. "Daarom moeten we Europese bedrijven helpen om diezelfde kwaliteit te produceren. Of zelfs beter."
Veiligheidsrisico's
De EU beschouwt de concurrentie uit China als oneerlijk, omdat de Chinese industrie dankzij staatssteun goedkoper kan produceren. China exporteert daardoor veel meer producten naar de EU dan andersom. De EU wil het Chinese handelsoverschot graag aanpakken, maar vreest tegenmaatregelen.
Toch biedt de aanbestedingswetgeving verschillende mogelijkheden om Chinese producten buiten de deur te houden. Zo is ook veiligheid een belangrijk onderdeel. Opdrachtgevers kunnen veiligheidsrisico's op het gebied van kritische infrastructuur, gevoelige informatie, cyberveiligheid of overmatige invloed van derde landen meewegen. Daarnaast mogen opdrachtgevers aanbiedingen uit landen waarmee de EU geen afspraken heeft over aanbestedingen terzijde schuiven.
Minder administratie
Het wetsvoorstel verplicht overigens niet voorrang te geven aan Europese bedrijven. Ook mogen publieke opdrachtgevers nog altijd veel nadruk op een lage prijs leggen, zolang ze de dertig procent kwaliteitseisen aanhouden. Ze mogen zelf bepalen hoe ze die kwaliteitseisen invullen.
Maar volgens Séjourné kunnen overheden dankzij de nieuwe regels niet meer naar Brussel wijzen als ze voor een goedkope optie van buiten de EU kiezen. "Als er straks Chinese bussen door Berlijn rijden valt dat ons niet te verwijten."
De nieuwe regels moeten het doen van aanbestedingen ook simpeler maken. Volgens de Commissie zou dat jaarlijkse 650 miljoen euro aan administratieve kosten schelen. Bovendien hoopt de Commissie dat de regels leiden tot meer investeringen tussen EU-landen.
Het voorstel van de Europese Commissie gaat nu naar het Europees Parlement en de regeringen van de EU-landen. Zij kunnen aanpassingen voorstellen waarna ze in onderhandeling gaan over een definitieve versie van de nieuwe aanbestedingsregels.