De dieseldeal die de Amerikaanse president Donald Trump afgelopen week sloot met Rusland leverde hem in binnen- en buitenland felle kritiek op. Wat levert de deal Rusland daadwerkelijk op? En hoe verhoudt de deal zich tot de EU, die nog altijd Russisch gas importeert?
Rusland gaat per direct 300.000 ton diesel op de wereldmarkt brengen. Tot aan april volgend jaar kan dat oplopen tot 4,8 miljoen ton. Om dit te regelen, heeft Trump sancties opgeheven die hij minder dan een maand geleden nog zelf instelde. Landen die Russische olie en gas kochten, riskeerden daardoor hoge Amerikaanse importheffingen. Dat is nu van tafel.
Met andere woorden: door deze draai van Trump kan Rusland zijn diesel een stuk makkelijker verkopen op de wereldmarkt. Voor de duidelijkheid: die diesel gaat niet per se naar de VS. "De VS heeft genoeg diesel en exporteert die ook", zegt Lucia van Geuns, energiedeskundige bij het Den Haag Centrum voor Strategische Studies. "Door meer diesel op de wereldmarkt te brengen, hoopt Trump dat de prijs omlaag gaat."
Direct na het nieuws daalde de dieselprijs inderdaad licht, maar de spectaculaire daling die Trump had voorspeld, bleef uit. Daarvoor is de hoeveelheid extra diesel die op de markt komt te laag, zegt Van Geuns. "Deze deal is vooral voor de bühne; een poging om kiezers gerust te stellen in aanloop naar de congresverkiezingen."
Oorlog Midden-Oosten
De belangrijkste oorzaak van de hoge dieselprijs blijft namelijk bestaan: de aanhoudende blokkade van de Straat van Hormuz. "Er passeren nog altijd nauwelijks olieproducten of ruwe olie door die zeestraat en zolang dat niet verandert, zullen de brandstofprijzen hoog blijven."
Bovendien is het maar zeer de vraag of Rusland überhaupt in staat is de aangekondigde hoeveelheden diesel te exporteren. Oekraïne heeft de afgelopen tijd flinke schade toegebracht aan Russische olieraffinaderijen. Daardoor is in Rusland zelf ook een groot dieseltekort.
Binnen de Amerikaanse politiek is verontwaardigd gereageerd op de deal met Rusland. Senatoren, onder wie leden van Trumps eigen partij, schrijven in een verklaring dat de VS hiermee de Russische oorlog tegen Oekraïne financiert.
Hoeveel Rusland precies kan verdienen aan de deal, is lastig te zeggen. Volgens persbureau Reuters levert de eerste 300.000 ton diesel de Russische economie ongeveer 400 miljoen dollar op. Mocht Rusland erin slagen 4,8 miljoen ton te exporteren, dan zou dat tegen de huidige marktprijzen ongeveer 6,4 miljard dollar opleveren, zo'n 5,7 miljard euro.
Het bedrag dat daadwerkelijk bij de Russische staat terechtkomt is veel lager, zegt Van Geuns. "Rusland belast vooral de olieproductie, niet de export van brandstofproducten zoals diesel. Het grootste deel gaat naar de raffinaderijen en handelaren."
Europa en het Verenigd Koninkrijk zullen geen Russische diesel kopen, maar landen als Turkije en India kunnen dat wel. Die landen hoeven nu niet meer te vrezen voor Amerikaanse sancties. "Indirect spekt Trump hier dus wel degelijk de Russische staatskas mee."
Russisch gas naar Europa
Ook uit Europa kwamen deze week bezorgde reacties. Volgens de EU-ministers van Buitenlandse Zaken ondermijnt de deal de trans-Atlantische eensgezindheid. Trump noemt deze reactie "hypocriet" omdat de EU nog altijd grote hoeveelheden Russisch gas importeert.
Sinds de Russische invasie in Oekraïne heeft de EU de import van Russische olie vrijwel volledig stopgezet en die van Russisch gas drastisch afgebouwd. Toch is de EU nog altijd de grootste afnemer van Russisch gas. Volgens onderzoeksorganisatie CREA heeft de EU in de eerste acht maanden van dit jaar voor ruim 12 miljard euro aan Russische energie geïmporteerd.
Dat de gaskraan uit Rusland nog niet volledig is dichtgedraaid, komt door de sterke Europese afhankelijkheid van geïmporteerd gas. Daarnaast zat Europese energiebedrijven aanvankelijk vast aan langlopende contracten met Russische bedrijven. "Sinds eind vorig jaar kunnen ze daar juridisch makkelijker onderuit, maar dat gebeurt nog maar mondjesmaat."
Een belangrijk kritiekpunt op Trumps dieseldeal is dat die haaks staat op recente afspraken met de EU om versneld te stoppen met de import van Russische fossiele brandstoffen. Nota bene onder druk van Trump beloofde Commissievoorzitter Ursula Von der Leyen vorige maand per 2027 volledig te stoppen met de import van Russisch vloeibaar gas.
"Ja, de EU importeert nog Russisch gas en ja, dat is een politieke keuze", zegt Van Geuns. "Maar de afbouw is wel degelijk in volle gang. Voor Trump draait het niet om energiezekerheid, maar puur om een symbolisch gebaar aan zijn kiezers. En Poetin is de lachende derde, want het spekt zijn economie."