Bankstellen, etalagepoppen en zelfs menselijke resten. De Nederlandse uitvinder Boyan Slat komt de gekste dingen tegen bij zijn strijd tegen plasticvervuiling. Zijn organisatie The Ocean Cleanup heeft naar eigen zeggen al 65 miljoen kilo afval uit zee en rivieren gevist.
Gisteravond ontving Slat (32) in Qatar een prijs voor zijn werk: in de hoofdstad Doha kreeg hij de International Young Energy Leader Award.
Dat gebeurde bij de uitreiking van de Abdullah bin Hamad Al-Attiyah International Energy Awards, prijzen op het gebied van energie en duurzaamheid, vernoemd naar de godfather van de Qatarese gasindustrie. In de balzaal van het luxueuze Sheraton Hotel sprak die vanaf het podium zo'n 400 hoogwaardigheidsbekleders uit de olie- en gasindustrie toe.
Niet onmogelijk
De tegenstrijdigheid ontgaat Slat niet: Qatar geldt als een van de grootste exporteurs van fossiele brandstoffen ter wereld die ook de belangrijkste grondstoffen leveren voor de productie van plastic. Tegelijkertijd is het steenrijke land juist de plek om fondsen te werven.
In zijn dankwoord blikte Slat terug op het begin van zijn avontuur. "Toen ik 16 was en met dit idee kwam, dachten de meeste mensen dat het onmogelijk was, maar inmiddels doen we het."
Een van zijn opmerkelijkste vondsten van Slat en zijn organisatie was een drinkfles van het Amerikaanse leger uit de Vietnamoorlog. "Die was nog steeds intact", zegt Slat in gesprek met de NOS in Doha. "Dat laat zien hoelang die troep blijft ronddrijven als je het niet weghaalt."
Op zee worden geregeld bijzondere voorwerpen gevonden, van golfballen tot etalagepoppen. In rivieren stuiten medewerkers soms op lugubere vondsten. "Ook lijken", zegt Slat. "Helaas is dat iets waar we af en toe mee te maken hebben, vooral in landen met veel criminaliteit."
Kilo plastic per seconde
The Ocean Cleanup, gevestigd in Rotterdam, is inmiddels actief in twaalf landen en telt zo'n 350 werknemers. Volgens Slat onderschept de organisatie momenteel bijna een kilo afval per seconde en voorkomt daarmee tot 5 procent van de wereldwijde instroom van plastic in de oceanen.
Slat werd bekend met zijn plannen om de plasticsoep in de Grote Oceaan op te ruimen, maar zijn bedrijf concentreert zich tegenwoordig op rivieren. Onderzoek van The Ocean Cleanup wees uit dat slechts 1 procent van alle rivieren verantwoordelijk is voor ongeveer 80 procent van het plastic dat in zee belandt.
Daarom ontwikkelde het bedrijf speciale installaties, interceptors, die afval onderscheppen voordat het de oceaan bereikt. "Als je kunt kiezen tussen plastic opruimen op zee of het onderscheppen voordat het daar terechtkomt, dan is dat laatste natuurlijk veel goedkoper", zegt Slat.
De komende drie jaar wil hij de vervuiling in zo'n 250 rivieren in dertig steden aanpakken. Daarmee zou tot een derde van de wereldwijde instroom van plastic in zee voorkomen kunnen worden.
Goedkoper dan Halloweenversiering
Daar is veel geld voor nodig. The Ocean Cleanup kreeg dit jaar 121 miljoen dollar toegezegd van The Audacious Project, een filantropische club waartoe onder andere Bill Gates en MacKenzie Scott, de ex van Jeff Bezos, behoren.
Toch is er nog altijd een tekort van 40 miljoen dollar per jaar, zegt Slat. "Het is het goedkoopste wereldprobleem om op te lossen", zegt hij. "Die 40 miljoen is slechts 2 procent van wat Amerikanen jaarlijks aan Halloweenversiering uitgeven."
Voor 22 nieuwe interceptors ontbreekt nog de nodige financiering. Als dat geld er niet voor het einde van het jaar komt, dreigt het project vertraging op te lopen.
In Doha deed Slat een beroep op de vermogende bestuurders in de zaal: "Qatar heeft de wereld laten zien wat mogelijk is wanneer ambitie samengaat met investeringen en een langetermijnvisie. Dat is een kans om diezelfde mentaliteit toe te passen op een van de grootste milieuproblemen van onze tijd."
'Geen milieuactivist'
Slat beschouwt zichzelf niet als milieuactivist, maar eerder als uitvinder en ondernemer. "Voor mij is het gewoon een technisch probleem. Wat is de snelste en meest effectieve manier op het op te lossen?"
Hij heeft weinig op met het idee dat milieuproblemen vooral moeten aangepakt door minder te consumeren. Volgens hem ligt de oplossing in technologische innovatie. "Mensen hebben nu eenmaal behoeften en wensen. De vraag is hoe we onze samenleving zo kunnen vormgeven dat die vervuld kunnen worden zonder schade aan het milieu."
Of hij zich nooit kwaad maakt over de rommel die hij tegenkomt? "Voor mij is een probleem gewoon iets om opgelost te worden. Boos worden helpt niet."