Augustus en september; normaal gesproken zijn het maanden waarin het flink kan spoken op de Atlantische Oceaan. Orkaan Katrina trok in 2005 een spoor van vernieling door New Orleans. En in 1992 deed orkaan Andrew dat in deze periode in Florida. Een paar jaar geleden was ons eigen koninkrijk nog aan de beurt, toen orkaan Irma tot veel schade en doden leidde op de Bovenwindse eilanden. Zeker Sint-Maarten werd zwaar getroffen.
Doorgaans is het orkaanseizoen rond deze tijd op zijn hevigst, maar dit jaar is het stil. Doodstil. Gemiddeld woeden er jaarlijks zo'n zeven orkanen en veertien stormen op de Atlantische Oceaan. Dit jaar blijft de teller tot nu toe steken op zes stormen en niet één orkaan. Het is voor het eerst in ruim een eeuw dat er zo laat in het jaar nog geen enkele orkaan is gezien. Opvallend genoeg heeft dat alles te maken met weerfenomeen El Niño.
"Het is echt heel stil. Als orkaanwetenschappers verveel ik me een beetje", grapt Nadia Bloemendaal, wetenschapper bij het KNMI. "Maar het is geen gegeven dat er helemaal niks gaat vormen", zegt ze. "Het seizoen loopt tot 30 november. We blijven op onze hoede."
Recordaantal zware orkanen
Drijvende kracht achter het geringe aantal stormen en uit uitblijven van orkanen is een zeer sterke El Niño. Dit natuurlijke fenomeen remt de vorming van de orkanen op de Atlantische Oceaan. Boven de Stille Oceaan gebeurt juist het tegenovergestelde.
Op 3 september zagen satellieten van Copernicus voor het eerst sinds 2015 drie orkanen tegelijk op de Stille Oceaan:
Daar is de situatie dit jaar dan ook heel anders. Voor de kust van Mexico groeide tropische storm Polo ongekend snel uit tot een orkaan van de zwaarste categorie. Daarna zwakte hij wel weer wat af.
Polo is al de derde zeer zware orkaan dit jaar, een evenaring van het record voor de Stille Oceaan. En ook hier duurt het seizoen nog even. Door El Niño ontstaan niet alleen meer orkanen en stormen. Ook nemen ze andere routes, zo belanden ze vaker in Zuid-Korea en Japan. Dat laatste land werd deze week nog getroffen door orkaan Dujuan.
Zeer sterke El Niño
Tijdens een El Niño zwakken passaatwinden boven de Stille Oceaan af. Hierdoor belandt relatief warm water voor de kust van Zuid-Amerika. Dit is een natuurlijke variatie die elke drie tot zeven jaar gebeurt.
De huidige El Niño is bijzonder zwaar. Het water is nu al ongeveer op recordtemperatuur, terwijl El Niño meestal pas in december op zijn sterkst is. Hoewel El Niño in de Stille Oceaan gebeurt, heeft het effecten over de hele planeet.
En niet alleen in de zee maar ook in de atmosfeer gebeurt van alles door El Niño, zegt orkaanexpert Bloemendaal. Zo ontstaat in het oosten van de Stille Oceaan een gebied waar lucht makkelijk opstijgt.
Om een storm te vormen moet lucht óók opstijgen. "In een gebied waar de luchtstroom uit zichzelf al graag naar boven wil, krijgt zo'n storm dus een enorme zet mee", zegt Bloemendaal.
NOS op 3 maakte in 2024 deze uitlegvideo over El Niño:
Boven de Atlantische Oceaan gebeurt juist het tegenovergestelde tijdens een El Niño. Er is een dalende luchtstroom die juist de vorming van stormen tegenwerkt. Ook zijn er grote verschillen in windsnelheid en -richting tussen het oppervlak en hoog in de atmosfeer, oftewel windschering. Stormen ontstaan juist makkelijker als die verschillen klein zijn.
Nu gaat dat veel moeilijker, legt Bloemendaal uit: "De windschering zorgt er nu voor dat alles wat maar probeert te vormen meteen kapot wordt geblazen"
Warm zeewater
El Niño is niet de enige verandering die het aantal orkanen beïnvloedt. Zo was er in 2023 een El Niño en werd het toch een actief jaar voor orkanen boven de Atlantische Oceaan. "Dat was tegen onze verwachtingen als orkaanwetenschappers", zegt Bloemendaal. "Maar het zeewater van de Atlantische Oceaan was toen heel erg warm. Dat zorgde ervoor dat er zoveel energie beschikbaar was dat vormende orkanen de dalende luchtstroom konden doorbreken."
Ook dit jaar is het zeewater van de Atlantische Oceaan relatief warm, maar nog niet zo warm als in 2023.
Mochten er dit jaar helemaal geen orkanen opduiken op de Atlantische Oceaan dan zou dat voor het eerst zijn sinds de jaren zestig. Toen begonnen wetenschappers de aarde in de gaten te houden met satellieten.
Als je nog verder teruggaat in de tijd, zijn er wél jaren geweest waarin mensen geen orkanen waarnamen op de Atlantische Oceaan. Maar toen waren de meetinstrumenten wel beperkter. Zo waren er geen satellieten. Het valt dus niet uit te sluiten dat mensen destijds orkanen misten op volle zee die niet in de buurt van land kwamen.