Voor bergbeklimmers in het Mont Blanc-massief valt het klimseizoen tot nu toe tegen. Dat komt niet alleen door een gebrek aan sneeuw, maar ook door enorme stukken rotswand die deze zomer naar beneden komen.
Om die reden zijn de drie belangrijkste reguliere routes naar de top van de Mont Blanc tijdelijk afgesloten. Veel overnachtingsplaatsen voor bergbeklimmers houden hun deuren dicht.
Een week geleden kwam bij Haute-Savoie een 31-jarige alpinist om het leven nadat hij door een vallende rots was geraakt. Het was het derde dodelijke slachtoffer binnen een etmaal in het Mont Blanc-massief. Het risico op rotslawines in de bergen is groter tijdens lange periodes van droogte.
'Dramatisch seizoen'
Jelle Staleman (44) is een Nederlandse ski- en berggids, werkzaam in het gebied. Op dit moment bevindt hij zich aan de Italiaanse zijde van de Mont Blanc.
"Het is vandaag de hele dag aan het regenen, en daar ben ik best blij mee", zegt hij. "Het heeft hier zo'n zestig dagen amper gesneeuwd of geregend. Dat is echt uniek. Dit is het meest dramatische seizoen dat ik in twintig jaar in de Alpen heb meegemaakt."
Hij ziet vooral een groot tekort aan sneeuw, met name op de gletsjers. "Vroeger kon je de hut uitlopen en was alles bevroren. Je moest met muts en handschoenen naar buiten. Nu is dat vaak niet meer zo. Zelfs op 4000 meter hoogte ligt de temperatuur regelmatig rond het vriespunt."
Doordat gletsjers aan de onderkant sneller smelten dan hogerop, worden ze steeds steiler. Daardoor stijgt de kans op ijsval: grote stukken ijs die afbreken en naar beneden storten.
"Om een gletsjerspleet veilig over te steken, moet de sneeuwlaag erboven goed bevroren zijn", zegt Staleman.
Wie weet wat hij doet, met een gids op pad gaat en aan een touw loopt, verkeert bij een val in een spleet meestal niet direct in levensgevaar. "Toch is het veiliger om een gletsjer over te steken bij temperaturen onder het vriespunt, zeker 's nachts."
'Apocalyptisch'
Daarnaast ziet Staleman dit seizoen uitzonderlijk veel rotslawines in de Alpen. "Dat gebeurt elke zomer, maar dit jaar zijn ze veel groter. De omvang ervan is bijna apocalyptisch te noemen. Sommige rotsblokken die ik op beelden zie, zijn zo groot als een huis of een auto."
Verschillende gidsen in de Alpen hebben dit soort momenten meegemaakt:
Volgens Staleman ligt de oorzaak in de permafrost, een permanent bevroren bodemlaag die als een soort cement de bergen bijeenhoudt. "Als de 0-graden-grens lange tijd ongewoon hoog ligt, verdwijnt die laag. Dat kan onomkeerbare gevolgen hebben. Wanneer de permafrost wegsmelt, komen rotsblokken los en neemt het aantal rotslawines toe."
Wat veroorzaakt een rotslawine?
Aardwetenschapper Tjalling de Haas (Universiteit Utrecht) doet onderzoek naar rotslawines. "Een rotswand is nooit één geheel; er lopen scheuren doorheen. Daar komt water in, en dat water bevriest. Bij permafrost blijft het permanent bevroren. Dat ijs houdt de berg bij elkaar als een soort lijm."
Door klimaatverandering gaat de permafrost steeds hoger in de bergen ontdooien. "Daardoor verdwijnt soms het laatste stukje dat zo'n rotswand nog bij elkaar houdt, en dan krijg je dit soort instortingen."
Bij de Mont Blanc speelt ook het destabiliserende effect van smelten de gletsjers mee. "Het ijs van gletsjers drukt op een rotswand. Wanneer de gletsjer smelt, verdwijnt deze druk en gaat de rots uitzetten. Dit leidt tot instabiliteit en verhoogt het risico op rotslawines."
De Italiaanse route naar de Mont Blanc is al sinds medio juli afgesloten vanwege gevaarlijke gletsjerspleten, zegt Staleman. "Klanten trainen soms maandenlang en geven duizenden euro's uit aan een reis naar de top. Het is vervelend als een route wordt afgesloten, maar soms is dat noodzakelijk."
Ook eigenaren van berghutten waar alpinisten overnachten zijn de dupe. "Veel hutten zijn afhankelijk van smeltwater van gletsjers of van regenwater. Als dat uitblijft, moeten sommige hutten eerder sluiten."
De omstandigheden op de Mont Blanc zijn al jarenlang zodanig dat Staleman in juli en augustus geen beklimmingen meer aanbiedt. In andere delen van het massief zijn tochten vaak nog wel mogelijk, al komt het vaak voor dat de route in deze maanden moet worden aangepast.
"Het is voortdurend improviseren. Waar we twintig jaar geleden ongeveer 80 procent van onze oorspronkelijke plannen konden uitvoeren, moeten we tegenwoordig de helft aanpassen."