"Wij gaan slechte dingen met slechte mensen doen", sprak Pete Hegseth, de Amerikaanse minister van Defensie, twee weken geleden vanuit de jungle van Panama. In het Midden-Amerikaanse land werd voor het eerst in dertien jaar een grootscheepse militaire oefening gehouden, met legerhelikopters, militairen en schepen uit de VS en een handvol Latijns-Amerikaanse landen.
Vervolgens kwam Hegseth met een aankondiging: na de aanvallen op 'drugsboten', gaan er militaire operaties op land plaatsvinden in Latijns-Amerika. Boots on the ground. Een grote stap in de samenwerking tegen drugscriminaliteit. En vooral een nieuwe stap voor het zogenoemde Schild van de Amerika's, een coalitie opgericht om drugskartels in de regio aan te pakken.
Met militaire middelen optreden tegen de georganiseerde misdaad, dat was het idee toen dit schild in maart van dit jaar werd opgericht in Miami. Achttien landen zijn inmiddels lid. Samenwerken tegen transnationale criminele organisaties lijkt logisch, maar de ware intenties van de groep werden bij oprichting gelijk in twijfel getrokken.
Dat had alles te maken met de landen die niet waren uitgenodigd om deel te nemen. Brazilië, in alles het grootste land van Latijns-Amerika; Mexico, buurland van de Verenigde Staten en thuisbasis van de grootste drugskartels ter wereld; en Colombia, waar 70 procent van alle cocaïne ter wereld vandaan komt. Ze stonden niet op de lijst, zeer waarschijnlijk omdat hun regeringsleiders (te) links waren voor de Amerikaanse regering.
Vrijwel alle leden, op Guatemala na, worden bestuurd door rechtse regeringen. Colombia is inmiddels wel lid, maar mocht pas toetreden tot de coalitie nadat de rechtse Abelardo de la Espriella president werd.
De vraag is: hoe wil het 'Schild van de Amerika's' met militaire grondoperaties het verschil gaan maken in de strijd tegen de georganiseerde misdaad, zeker als Mexico en Brazilië niet meedoen?
Nieuwe stap War on drugs
Het afgelopen jaar liet de VS zich al militair gelden in de regio met luchtaanvallen op vermeende drugsboten, waarbij tot op heden zeker 221 mensen werden gedood. Bewijs dat daadwerkelijk drugs werden gesmokkeld op deze boten is tot op heden niet geleverd.
De Venezolaanse president Nicolás Maduro werd op verdenking van drugssmokkel uit zijn woning ontvoerd. In de Cariben en Midden-Amerika werden voormalige Amerikaanse militaire bases heropend. Met operaties op land lijken de Amerikanen een nieuwe stap in hun War on Drugs te willen zetten, daarbij gesteund door hun zelfgesmede antikartelcoalitie.
Volgens de VS hebben Honduras en Guatemala sinds vorige maand ingestemd met de inzet van grondtroepen. In Ecuador zijn gezamenlijke militaire operaties zelfs al begonnen, hoewel Amerikaanse commando's daar met name een adviserende rol hadden tijdens operaties en vooral inlichtingen deelden en ondersteuning gaven aan Ecuadoraanse militairen tijdens aanvallen op drugsbendes.
Colombia lijkt het volgende front te worden, nu De La Espriella de VS om militaire bijstand heeft gevraagd in zijn strijd tegen de ELN, de laatste grote guerrillagroep in het Zuid-Amerikaanse land.
Samenwerken met de VS tegen criminele organisaties is niet nieuw voor Latijns-Amerikaanse landen. In hun ruim vijftig jaar durende anti-drugsoorlog heeft de VS operaties uitgevoerd in het buitenland, met wisselende resultaten. Van het op grote schaal vernietigen van cocagewassen in Colombia tot het trainen en bewapenen van agenten in Mexico: drugsproductie nam er niet mee af en smokkelroutes werden enkel verlegd. Daarnaast nam geweld in veel landen juist toe door de militaire focus, onder meer omdat kartels zich ook beter gingen bewapenen.
Ondanks die geschiedenis lijkt de VS zich nu wederom enkel te richten op een militaire aanpak van drugscriminaliteit in Latijns-Amerika, met de inzet van grondtroepen als nieuwe escalatie. Duidelijkheid over strategieën en doelstellingen is er tot op heden niet: verder dan ronkende persconferenties en verklaringen is de coalitie nog niet gekomen.
In veel Latijns-Amerikaanse landen is de inzet van buitenlandse troepen op eigen grondgebied bovendien verboden bij grondwet. Het risico op burgerslachtoffers is daarnaast groot, zeker als de coalitie raketten "recht de woonkamer" van kartelbazen in gaat schieten, zoals president Trump dreigde.
Drugscriminaliteit in Latijns-Amerika is in de afgelopen decennia, mede door de globalisering van misdaad, de opkomst van cybercrime en banden met corrupte politici een complex probleem geworden. De vraag is of een ideologisch gedreven, militaire coalitie daar het antwoord op is.