Ook over Europa razen regelmatig tornado's, maar 'kans op een zware blijft klein'
Als een tornado in het nieuws komt, heeft die vaak ergens in de VS huisgehouden. Maar ook in Europa komen ze regelmatig voor. In de afgelopen tien jaar zijn in Europa, inclusief Rusland, jaarlijks gemiddeld zo'n 380 tornado's geregistreerd, zegt meteoroloog Pieter Groenemeijer. Hij is als expert op het gebied van extreem weer verbonden aan het European Severe Storms Laboratory (ESSL).
Gistermiddag legde een tornado het Zuid-Franse dorpje Pomas in een paar minuten tijd in puin. Op basis van beelden schat Groenemeijer dat de tornado een kracht had van IF2 tot IF3, met windsnelheden tussen de 200 en 300 kilometer per uur. "Een paar keer per jaar komen tornado's van deze sterkte voor in Europa", zegt hij.
Vooral in gebieden rond de Middellandse Zee worden relatief vaak tornado's waargenomen. In Frankrijk alleen al worden jaarlijks gemiddeld zo'n dertig tornado's geregistreerd. Daarvan hebben er ongeveer drie een kracht van IF2 of hoger. Op de Fujita-schaal is IF5 de zwaarste categorie, met windsnelheden tot ongeveer 500 kilometer per uur.
De omstandigheden voor een tornado waren gisteren gunstig. "Er trok veel warme en vochtige lucht vanaf de Middellandse Zee landinwaarts", zegt Groenemeijer. Die lucht vormde de ideale voedingsbodem voor een supercel, een krachtige onweersbui met een roterende opwaartse luchtstroom waaruit tornado's kunnen ontstaan.
De tornado die gisteren over Pomas trok, werd veroorzaakt door zo'n supercel. Voor het ontstaan daarvan is veel energie nodig in de onderste lagen van de atmosfeer. Ook de windcondities zijn cruciaal. "Hoe hard de wind waait en hoe sterk die met de hoogte toeneemt, bepaalt mede of een onweersbui gaat roteren en uiteindelijk een tornado kan vormen."
Een sterke tornado gaat vaak gepaard met zwaar onweer. Bij tornado's die ontstaan uit supercellen komt vaak veel bliksem voor. "Soms zien we wel één bliksemflits per seconde of vaker. Dat komt door alle energie die in de bui vrijkomt."
Ook in een strook van Noordwest-Frankrijk via België naar Nederland komen relatief vaak tornado's voor, zegt Groenemeijer. Daar botst warme, vochtige lucht geregeld op koelere lucht. In combinatie met gunstige windcondities kunnen hier tornado's ontstaan.
Zware windstoten
Aanstaande donderdag en vrijdag is er in Nederland kans op stevige onweersbuien. Dat betekent niet automatisch dat er tornado's ontstaan. Dat hangt af van veel verschillende factoren, waaronder de windcondities. Het is lastig om te voorspellen hoe die zich ontwikkelen. "De kans op zulke sterke tornado's als die in Frankrijk is relatief klein."
De tornado in Zuid-Frankrijk veroorzaakte veel schade:
Zelfs computermodellen hebben moeite om tornado's te voorspellen. Ze kunnen wel aangeven waar de kans op zware onweersbuien groot is, maar veel moeilijker is de vraag hoe zo'n bui zich vervolgens ontwikkelt. Die kan ook uitmonden in ander gevaarlijk weer, zoals zware windstoten.
Meer foto's en video's
Of tornado's door klimaatverandering vaker voorkomen, is volgens Groenemeijer lastig vast te stellen. Dat komt doordat er in het verleden veel minder waarnemingen van gevaarlijk weer werden verzameld dan nu.
"Als je kijkt naar het aantal geregistreerde tornado's tussen 1980 en 1990 en dat vergelijkt met de afgelopen tien jaar, dan zie je veel hogere aantallen in recente gegevens", zegt hij. "Maar dat betekent niet automatisch dat er ook meer tornado's zijn."
Volgens Groenemeijer komt dat doordat tegenwoordig veel meer mensen een smartphone hebben en daarmee foto's en video's maken en delen, waardoor er ook meer meldingen worden gedaan.
Een warmer klimaat kan wel leiden tot omstandigheden die gunstig zijn voor zware onweersbuien. Uit onderzoek van het ESSL blijkt bijvoorbeeld dat de condities voor zware hagelbuien duidelijk zijn toegenomen, met name in het Alpengebied.
Nederland maakte ook al eens een tornado van de zwaarste categorie mee. In 1927 trok een IF5-tornado over de Achterhoek. "Die veranderde nieuw gebouwde huizen in een hoop bakstenen", zegt Groenemeijer.
Zoveel mogelijk muren
Tegen een tornado van die kracht is weinig te doen. "Het belangrijkste is om zoveel mogelijk muren tussen jezelf en de tornado te hebben en in elk geval weg te blijven van ramen. Een kelder is daarom de veiligste plek."
Groenemeijer benadrukt dat een tornado van deze kracht zeer zeldzaam is. "Dat moeten we niet vergeten. Waterhozen, een soort tornado's boven de zee, komen veel vaker voor."
Mensen proberen tornado's vaak te filmen, maar dat brengt risico's met zich mee, waarschuwt Groenemeijer. "Als de tornado dichterbij komt kun je in gevaar komen. Denk altijd in de eerste plaats aan je eigen veiligheid."
Tijdens de onweersbuien die vorige week over de kustprovincies trokken was boven de Noordzee een waterhoos te zien: