Enorme volksverhuizing Stille Oceaan: 'Deze strijd tegen het water gaat iedereen aan'
In de Stille Oceaan voltrekt zich een gigantische volksverhuizing. Steeds meer mensen moeten hun huizen verlaten, op de vlucht voor het water.
In Fiji worden honderden dorpen verplaatst, omdat het door klimaatverandering onleefbaar wordt. De eilandstaat is een van de eerste landen ter wereld die een systematisch, nationaal plan heeft opgesteld om honderden kwetsbare gemeenschappen naar hoger gelegen gebieden te verhuizen.
Tijdens een klimaatbijeenkomst op Fiji en Tuvalu die maandag begint, vragen de eilandstaten in de Stille Oceaan aandacht voor hun precaire situatie. De bijeenkomst is een troostprijs voor de regio, nadat Australië zich, samen met de Pacifische eilanden, moest terugtrekken als gastland van COP31, de belangrijkste klimaattop van het jaar.
Na jarenlang politiek gesteggel bleef Turkije als enige kandidaat over. Die organiseert de top in Antalya in november.
Drie keer verhuisd
Het dorp Vunidogoloa op het eiland Vanua Levu, het tweede grootste eiland van Fiji, was in 2014 het eerste dorp dat werd verplaatst met hulp van de regering. De 66-jarige Sailosi Ramatu was het dorpshoofd ten tijde van de verhuizing.
Tien jaar lang was de gemeenschap in gesprek met elkaar en met politici. "We wilden ons dorp niet verlaten, maar we moesten wel."
De inwoners deden er alles aan om te kunnen blijven. Het dorp lag aan de kust, de gemeenschap leefde van de visserij. Maar door het stijgende zeepeil kwamen overstromingen steeds vaker voor. Twee zeemuren werden gebouwd, maar een voor een verdwenen ze onder water of werden ze door bodemerosie verwoest. Ze verplaatsten hun huizen steeds iets verder van de kust.
"Ik ben drie keer verhuisd in het dorp, maar het was niet genoeg. Het water kwam regelmatig tot onze knieën", zegt Ramatu. Hij staat met zijn witte regenlaarzen op de restanten van zijn huis. Alleen een stukje muur steekt nog boven het zand uit. "Op een gegeven moment waren we net een eiland, we werden omringd door water", zegt hij.
29 centimeter
Laaggelegen landen in de Stille Oceaan, zoals Fiji, maar ook Tuvalu en Kiribati, zijn het kwetsbaarst voor de gevolgen van klimaatverandering. De temperatuur stijgt hier gemiddeld harder dan in de rest van de wereld en ook de zeespiegel stijgt rap.
Bij Suva, de hoofdstad van Fiji, is deze tussen 1993 en 2024 met 29 centimeter gestegen. De verwachting is dat de zeespiegelstijging bij Fiji gestaag doorgaat. Het tempo hangt af van het tempo van klimaatverandering. Daarmee zal de kans op overstromingen ook verder toenemen.
In Fiji alleen al zijn er daarom zo'n 700 gemeenschappen die extreem gevaar lopen door klimaatverandering. De regering is voortvarend bezig de meest kwetsbare dorpen te verhuizen, maar dat is complex, duur en tijdrovend. Daarnaast gaat het lang niet altijd goed.
Hoewel de verplaatsing van de 150 inwoners van Vunidogoloa al twaalf jaar geleden plaatsvond, is het nieuwe dorp nog steeds niet helemaal goed ingericht. De regering liet huizen bouwen, maar vergat die van een keuken of wasruimte te voorzien. Bovendien ligt het nieuwe dorp op een helling, waardoor het alsnog overstroomt als het veel regent.
Ramatu lobbyt nog regelmatig bij de regering voor meer steun voor zijn gemeenschap. "Het afwateringssysteem op de nieuwe locatie wordt niet onderhouden, waardoor we alsnog met overstromingen en erosie te maken hebben", zegt hij. Maar het gaat om veel meer dan alleen materieel verlies.
Door de verhuizing is ook de spirituele en culturele verbinding met het land verbroken, die zo belangrijk is voor de inheemse iTaukei-bevolking van Fiji. Ramatu krijgt tranen in de ogen als hij denkt aan zijn ouders, die in het oude dorp begraven liggen. "Ze hebben zo hard gewerkt om me een goed leven te geven. Ik vind het nog steeds moeilijk dat ik mijn thuis heb moeten verlaten."
In september namen de Verenigde Naties een historische motie aan waarin is vastgelegd dat eilandstaten hun soevereiniteit, grenzen en nationaliteit behouden, zelfs als hun grondgebied volledig door de stijgende zeespiegel wordt opgeslokt.
Samenwerken
Toch probeert Ramatu zijn verwachtingen van de aanstaande klimaatbijeenkomsten te temperen. "Hoeveel COPs hebben we al gehad? De temperatuur en de zee stijgen nog steeds", zegt hij.
Hij heeft een verzoek aan de wereld. "Laten we samenwerken om de gevolgen van klimaatverandering aan te pakken. Dit grote gevecht gaat iedereen aan. Wij ervaren misschien de zwaarste gevolgen, maar de impact wordt overal gevoeld. Niemand kan het alleen, we hebben elkaar nodig."
De eilandengroep Tuvalu verdwijnt langzaam in zee. Correspondent Meike Wijers zocht in 2022 Tuvaluaanse klimaatvluchtelingen op in Nieuw-Zeeland: