De Filipijnen en China liggen op ramkoers over claims op eilandengroepen en riffen in de Zuid-Chinese Zee. China claimt bijna het hele gebied en heeft regelmatig aanvaringen met buurlanden die ook delen van het gebied claimen op basis van het zeerecht.
Manilla en Peking ruziën al jaren over de Spratly-eilanden en het Scarborough-rif. En nu lijkt er een nieuw potentieel conflictgebied bij te komen: de Batan-eilanden, de meest noordelijke provincie van de Filipijnen. De ligging is strategisch, op zo'n 200 kilometer van Taiwan.
Diplomatiek lopen de spanningen ook op, na uitspraken van de Chinese ambassadeur vorige week. Deze Jing Quan zei dat China een oorlog "makkelijk kan winnen", wat de Filipino's opvatten als een bedreiging. Inmiddels is Quan op het matje geroepen door het Filipijnse ministerie van Buitenlandse Zaken.
Claims op de Batan-eilanden
Deze zomer heeft een groep Chinese wetenschappers geconcludeerd dat de Batan-eilanden "een natuurlijke geografische verlenging zijn van het eiland Taiwan". Peking ziet Taiwan als onderdeel van China en claimt daarmee nu ook de Batan-eilanden.
De eilanden zijn niet bepaald indrukwekkend. Slechts drie van de tien zijn bewoond, met krap 19.000 inwoners. Onder hen zijn vooral vissers, boeren die zoete aardappelen telen en een aantal hoteleigenaren voor de pakweg 13.000 toeristen per jaar.
Het is vooral de ligging die geopolitiek indruk maakt: in de Straat van Luzon, waarmee de Chinese marine een directe doorgang zou hebben naar de Stille Oceaan, zeggen militaire experts.
De Chinese wetenschappelijke claim werd direct verworpen door de Filipijnen. Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken staat de soevereiniteit van de Batan-eilanden "vast en is de discussie erover gesloten". Filipijnse historici benadrukken dat de eilanden al sinds de 18de eeuw onderdeel zijn van de archipel, in de tijd dat de Spanjaarden ze koloniseerden.
In 2016 wees het Permanente Hof van Arbitrage in Den Haag de Chinese claims op de Zuid-Chinese Zee af, nadat de Filipijnen een zaak hadden aangespannen. China weigert de uitspraak te erkennen.
Er is geen juridische grond voor China om de Batan-eilanden te claimen, maar door het op te werpen, kan de claim legitiem gaan klinken, zegt Harvard-wetenschapper in Taiwan Studies Felix Brender tegen Channel News Asia. "Het gevaar is dat herhaling Filipijns territorium betwist doet klinken."
Diplomatieke rel
Intussen nemen de diplomatieke uitspattingen toe. De Filipijnse minister van Defensie Teodoro noemde China een "regionale onrustzaaier". Begin deze zomer zette China Teodoro al op de sanctielijst, vanwege eerdere uitspraken.
In reactie daarop zei ambassadeur Quan: "Als China militair geweld zou gebruiken, kunnen we makkelijk winnen. Maar China houdt van vrede en daarom kiezen we niet voor geweld." Het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken deed ook een duit in het zakje en zei dat "de Filipijnen zulk onverantwoordelijke gedrag van die politici zouden moeten beteugelen".
De Filipino's schrokken en zetten naar eigen zeggen het sterkste diplomatieke middel in. De ambassadeur is door president Marcos ontboden. "Dit klonk voor mij als een dreigement, en niet een heel diplomatieke uitspraak," zei de president. "Ik denk dat het een discussie verdient tussen de ambassadeur en mij."
Het gesprek moet nog plaatsvinden. Maar ambassadeur Jing Quan ontkent inmiddels dat zijn woorden als dreigement bedoeld waren.
Toch is het geen toeval dat China zich zo stevig uitspreekt. Sinds het aantreden van Marcos schurkt zijn regering meer tegen de VS aan. Drie jaar geleden gaf zijn regering de Amerikanen toegang tot drie militaire bases in het noorden van Luzon. Dat is het belangrijkste eiland van de Filipijnen, en het eiland dat het meest nabij de Batan-eilanden en daarmee Taiwan ligt.
Daarnaast voert zijn leger ook militaire oefeningen uit met Japan in dat gebied. Dat is China een doorn in het oog. Het afgelopen jaar zijn de relaties tussen China en Japan enorm bekoeld, nadat Japanse premier Takaichi had gezegd dat een Chinese aanval op Taiwan "een situatie kan vormen die de overleving van Japan bedreigt."
Maar ook China breidt gestaag de militaire oefeningen en activiteiten in de Zuid-Chinese Zee uit. Vorige maand oefenden de Chinese marine en luchtmacht rond het Scarborough-rif, wat tot felle kritiek van de Filipijnen en de VS leidde.