Rita Wezenbeek vs. big tech: deze Nederlandse strijdt tegen Musk en Zuckerberg
De Europese Commissie maakte deze week bekend dat ze gaat onderzoeken of Booking.com te weinig heeft gedaan tegen nepadvertenties en phishing. Het is opnieuw een poging van de Europese Unie om techgiganten als Google, Meta en Amazon te dwingen zich aan de wet te houden.
Degene die het namens Europa opneemt tegen Amerikaanse techbedrijven van miljardairs als Elon Musk, Mark Zuckerberg en Jeff Bezos is de Nederlandse topambtenaar Rita Wezenbeek. En dat is geen makkelijke opgave. Wie is zij en wat is haar strategie om de techbedrijven aan te pakken?
Flinke boetes
Wezenbeek stort zich dagelijks met een team van zo'n 350 mensen uit allerlei landen op de handhaving van wetgeving. Mede onder haar leiding deelde de Europese Commissie al flinke boetes uit: 200 miljoen aan Meta, 550 miljoen voor AliExpress en twee boetes voor Google van in totaal 890 miljoen euro.
Die boetes zijn opgelegd wegens overtreding van twee belangrijke Europese wetten: de Digital Markets Act en de Digital Sevices Act. Die eerste wet, de DMA, moet de macht van grote techbedrijven beperken en zorgen voor eerlijke concurrentie. En de DSA moet gebruikers beschermen tegen terrorismeverheerlijking, haatzaaiing en desinformatie, bijvoorbeeld rond verkiezingen.
En nu is dus ook Booking.com aan de beurt. "We verdenken het bedrijf ervan dat ze onvoldoende maatregelen nemen om online oplichting en fraude te adresseren", legt Wezenbeek uit. De Europese wetten verplichten online platforms om dergelijke illegale inhoud te bestrijden.
Phishing grootste probleem
Eerder bracht Nieuwsuur naar buiten dat het aantal vakantiegangers dat wordt opgelicht bij het boeken van een accommodatie via Booking.com sterk is toegenomen. Het gaat om verschillende vormen van oplichting, maar vooral phishing lijkt een groot probleem op de boekingssite. Volgens de Europese Commissie wordt 66 procent van alle online hotelreserveringen in Europa gedaan via het platform.
Wezenbeek legt uit hoe ze het onderzoek tegen Booking.com aanpakt. "Wat we nu gaan doen, is meer informatie uitvragen bij het bedrijf over hoe bepaalde processen werken. En dan gaan we testen om te kijken of het klopt wat het platform tegen ons zegt. Daarvoor creëren we nep-accounts, bijvoorbeeld een frauduleus account, en dan kijken we hoe snel zo'n account wordt verwijderd."
Booking.com laat aan Nieuwsuur weten volledig mee te werken met de Europese Commissie.
Zijn boetes afschrikwekkend genoeg?
Wezenbeek en haar team hebben ook veel andere dossiers onder zich, van mogelijke verkiezingbeïnvloeding in Roemenië tot aan verslavende algoritmes op Instagram en TikTok. Veel zaken lopen nog, maar de wetgeving leidt al tot concrete resultaten, bijvoorbeeld dat je als gebruiker het algoritme moet kunnen uitzetten. Nederland loopt hierin voorop, dankzij een door Bits of Freedom aangespannen zaak.
Ook stelde het team van Wezenbeek voorlopig vast dat de algoritmes van Facebook en Instagram verslavend zijn en dat Meta het design van beide apps moet aanpassen. Maar die verslaving, is ook onderdeel van hun verdienmodel. "Als dat zo is, dan moeten ze het desondanks aanpassen", meent Wezenbeek. "Er zijn een heleboel activiteiten die wij maatschappelijk niet goedkeuren, die verdienmodellen zijn."
Nieuwsuur ging langs op Wezenbeeks kantoor:
Wanneer technologiebedrijven zich niet aan de regels van de Europese wetten houden, kan een boete volgen van maximaal 6 procent van de wereldomzet. Maar door de enorme jaarcijfers van techbedrijven is het maar de vraag of de boetes iets teweegbrengen.
"Over het algemeen zijn die boetes niet snel hoog genoeg om echt afschrikwekkend te zijn", zegt Joris van Hoboken, hoogleraar informatierecht aan de Universiteit van Amsterdam. Ook vallen de boetes in de praktijk nog altijd lager uit.
Wezenbeek geeft aan dat de Europese Commissie wel een extra drukmiddel heeft als een platform de regels alsnog overtreedt. "Onder de DSA kunnen we ook 'penalty payments' opleggen. Dan zeggen we: je moet er nu aan voldoen, anders gaan we periodieke boetes opleggen, dus net zo lang tot je er eindelijk aan voldoet."
Dreigende woorden Trump
De boetes aan big tech stuiten op verzet in de Verenigde Staten. Zo liet president Trump eerder weten over de boete aan Google van bijna 900 miljoen euro dat de Europese Unie "een zeer hoge prijs [zal] betalen voor dit illegale en uiterst onethische gedrag" en dat er "zo snel mogelijk aanzienlijke importheffingen tegen de EU zullen worden ingesteld".
Wezenbeek schrikt niet direct van die woorden. "Wij hebben recht op onze eigen regels in Europa. Dit is deel van de geopolitieke discussie die ook over andere onderwerpen gaat", zegt ze. "Wij hebben in Europa vaak meer gebruikers op die platforms dan de Verenigde Staten. Daarmee dragen wij dus meer bij aan hun omzet dan de gebruikers in de VS."