Bij de deelstaatverkiezingen in Mecklenburg-Voor-Pommeren lijkt Alternative für Deutschland (AfD) met 37 procent de grootste partij geworden, blijkt uit een om 18.00 uur gedeelde exitpoll van omroep ARD. De radicaal-rechtse partij blijft de sociaaldemocraten (35,5 procent) net voor.
De CDU van bondskanselier Merz heeft in de deelstaat het slechtste resultaat ooit behaald en het is de vraag of de partij de kiesdrempel heeft gehaald. Omroep ARD peilt de CDU op 5,5 procent, omroep ZDF op 5 procent, precies op de kiesdrempel.
In de Duitse deelstaat Berlijn is Die Linke met 24,5 procent van de stemmen voor het eerst het grootst geworden, aldus de exitpolls. De partij was daar in een nek-aan-nekrace verwikkeld met de CDU (20 procent), de partij van Merz die nu nog de burgemeester van Berlijn levert.
Linkse meerderheid
Ondanks de AfD-zege in Mecklenburg-Voor-Pommeren ligt het niet meteen voor de hand dat de partij de deelstaat ook daadwerkelijk gaat besturen. Zowel in Berlijn als in Mecklenburg-Voor-Pommeren is er een meerderheid voor de SPD, Die Linke en de Groenen.
Correspondent Duitsland Chiem Balduk:
"Deze exitpolls zijn een zeer bittere pil voor Merz. Door de discussie over zijn positie van de afgelopen dagen was een stem op de CDU nadrukkelijk ook een stem vóór Merz. Dat heeft de partij uiteindelijk juist stemmen gekost. Zelfs onder de eigen aanhangers is de onvrede over de bondskanselier groot.
De winst van de AfD in Mecklenburg-Voor-Pommeren en Die Linke in Berlijn laat zien dat de traditionele volkspartijen hun machtsbasis verliezen. Tot voor kort leverden de CDU/CSU en SPD standaard iedere deelstaatpremier, maar die tijd is voorbij. Dat heeft ook invloed op de regeerbaarheid in landelijke politiek, omdat de deelstaten via de Bondsraad over wetgeving meebeslissen."
Door de voorlopige uitslagen in beide deelstaten is de positie van Merz als bondskanselier nog hachelijker geworden. Er is in het land veel onvrede over de economie en de hoge prijzen. In een toespraak meteen na de exitpolls gaf Merz desondanks te kennen aan te willen blijven.
Hij noemde de verkiezingsuitslag van vandaag een "disaster" voor zijn partij. Merz zegt dat Duitsland voor enorme uitdagingen staat en dat hij die op zich wil nemen. "Ik neem deze verantwoordelijkheid op me, want ik wil ons land vooruit helpen."
Volgens Merz moeten de hervormingen vanwege de economische en politieke problemen in het land doorgevoerd worden, ook als "gif tegen autoritaire tendensen in de wereld".
Nieuwe klap
De nederlaag is voor CDU een nieuwe klap na het grote verlies bij de deelstaatverkiezing in Saksen-Anhalt. Twee weken geleden werd Alternative für Deutschland (AfD) daar de grootste. Het was de beste uitslag ooit voor de AfD, die in de Oost-Duitse deelstaat door de veiligheidsdienst als extreemrechts is bestempeld.
Merz zei na die verkiezingsuitslag niet aan aftreden te denken. "Opgeven is voor mij geen optie", zei hij in antwoord op vragen over zijn toekomst als bondskanselier.
Correspondent Duitsland Chiem Balduk:
"Merz wil niet wijken, dat werd wel duidelijk uit zijn toespraak. Nu is het de vraag of de partij hem dat ook gunt. Merz wacht daarom nog een pittige week, waarbij hij het vertrouwen van zowel de partijtop als de fractie in de Bondsdag moet herwinnen. De neerwaartse trend van de CDU brengt ook hun toekomst in gevaar en dat leidt ongetwijfeld tot onrust.
CDU lijkt geen antwoord te hebben op de opkomst van de AfD. Het volledig blokkeren van samenwerking werkte niet, maar het overnemen van partijstandpunten ook niet. In ieder geval lijkt de persoon van Merz niet het antwoord te zijn. Verkiezing na verkiezing lopen uit op een nederlaag en verdere groei van de AfD. Mede daarom zal deze uitslag de druk op hem verhogen om plaats te maken voor een meer populaire bondskanselier."
Vandaag waren de laatste Duitse deelstaatverkiezingen van het jaar. In de deelstaat Berlijn konden ongeveer 2,5 miljoen stemgerechtigden naar het stemlokaal en in Mecklenburg-Voor-Pommeren zo'n 1,3 miljoen mensen.
In beide deelstaten mochten mensen van 16 jaar en ouder stemmen. De stembureaus sloten om 18.00 uur waarna de Duitse publieke omroep meteen met een exitpoll kwam.
Wat doet een deelstaat?
De zestien deelstaten (Bundesländer) van Duitsland hebben veel bevoegdheden. Anders dan een Nederlandse provincie gaat een Duitse deelstaat onder meer over het onderwijs, de politiewetgeving en een deel van de belastingen. Een deelstaat heeft een eigen grondwet, regering en veiligheidsdienst.
Ook over zaken die federaal worden besloten, zoals asiel en buitenlands beleid, praten de deelstaatregeringen mee. Zij nemen plaats in de Bondsraad, dat enigszins vergelijkbaar is met de Eerste Kamer in Nederland. De Bondsraad beoordeelt wetgeving van de Bondsdag (vergelijkbaar met de Tweede Kamer) en kan wetsvoorstellen indienen.