Berlijn krijgt hoogstwaarschijnlijk voor het eerst een burgemeester van Die Linke. De socialistische partij won afgelopen week de deelstaatverkiezingen en wil een coalitie vormen met de Groenen en de SPD. Die Linke voerde campagne met een opvallende belofte in de strijd tegen hoge huren: het onteigenen van grote vastgoedbedrijven.
Het plan is om bedrijven met meer dan 3000 woningen onder controle van de stad te brengen. In totaal gaat het om 240.000 woningen, die in een nieuwe organisatie worden ondergebracht. Samen met de bestaande sociale huurwoningen krijgt de stad dan zeggenschap over 30 procent van de huurmarkt.
De huren zullen worden bevroren of zelfs dalen, omdat er geen winst meer wordt gemaakt. Dat heeft ook effect op de private huursector, omdat contracten zijn gebonden aan een huurindex, op basis van het gemiddelde van een wijk.
Die Linke wil de onteigende bedrijven een schadevergoeding uitkeren die veel lager ligt dan de marktwaarde. Volgens de Berlijnse rekenkamer is dit mogelijk, maar zijn er tegelijk grote juridische risico's. De partij schat het bedrag op 10 tot 17 miljard euro. Dat wordt betaald uit leningen, die over tientallen jaren worden terugbetaald met de huuropbrengsten.
Schimmelwoning
Het was in Berlijn, waar 84 procent huurder is, voor velen de reden om Die Linke te stemmen. "Het zal lang duren, maar ik ben hoopvol", vertelt Daniel Ahl in zijn flat in de wijk Kreuzberg. Zojuist is de elektriciteit uitgevallen, als gevolg van lekkage. "Ik woon hier sinds 2019 en het is al de zesde keer."
Ahl huurt bij Vonovia, met 130.000 woningen de grootste verhuurder van Berlijn, en is zeer ontevreden. "In plaats van rotte leidingen te vervangen, laten ze het lekken zodat het uiteindelijk een verzekeringskwestie voor de huurder wordt." Contact krijgen met de multinational is nauwelijks mogelijk, zegt hij.
Hij hoopt dat zijn huis wordt opgeknapt zodra Vonovia wordt onteigend. "Vorig jaar keerde het bedrijf 1 miljard aan dividend aan aandeelhouders uit. Dat geld kan beter besteed worden aan de huurders."
Onteigening is niet radicaal, vindt Ahl, omdat het bedrijf "mensenrechten schendt" door huurders in schimmelwoningen te laten wonen.
Kritiek
Economen zijn sceptisch over het plan. Woningmarktonderzoeker Konstantin Kholodilin van denktank DIW spreekt van een dure en riskante operatie. Hij schat de kosten hoger, op zo'n 50 miljard. "Als je de huren wil laten dalen, is het maar de vraag of de lening terugbetaald kan worden." De stad moet garant staan, waardoor de rekening uiteindelijk bij de burger kan belanden.
Daarnaast zal het investeerders afschrikken. "Het is dan niet erg aantrekkelijk meer om te investeren in Berlijn, terwijl de stad behoefte heeft aan 20.000 nieuwe woningen per jaar", zegt Kholodilin. "Met onteigening komt er geen een woning bij, maar wel een berg schulden."
Bondskanselier Merz wil de onteigeningen op federaal niveau blokkeren, zo kondigde hij een dag na de Berlijnse verkiezingen aan. Ook de sociaaldemocratische SPD, met wie Die Linke wil regeren, is tegen. Voor de socialisten is het echter een breekpunt in de coalitieonderhandelingen.
Beschuldigingen van antisemitisme
Die Linke kampt met nog een kwestie die coalitievorming in de weg staat. Het gaat om uitspraken van aanhangers die door tegenstanders als antisemitisch worden gezien. Het gaat om teksten als 'dood aan het Israëlische leger' en 'yallah, yallah, intifada'. In de Duitse politiek en media wordt een zeer brede definitie van antisemitisme gehanteerd, waaronder ook kritiek op Israël valt.
Politici van de SPD en de Groenen willen dat Die Linke antisemitisme in de partij aanpakt. De partijtop heeft inmiddels een aantal leden op een zijspoor gezet.
De onteigeningen hebben een lange voorgeschiedenis. Begin deze eeuw verkocht de toenmalige linkse stadsregering uit geldnood tienduizenden woningen. Zo kreeg een handvol bedrijven in één klap een deel van de huurmarkt in handen.
In 2021 stemde in een referendum een meerderheid van de Berlijners voor het onteigenen van deze bedrijven, maar dat werd niet uitgevoerd.
De Berlijnse huurdersvereniging twijfelt aan de haalbaarheid en oppert alternatieven. "Denk aan het dwingen van private verhuurders om een aandeel van de woningen als sociale huur te verhuren", zegt Sebastian Bartels van de Mieterverein. Ook is meer personeel nodig om misstanden aan te pakken. "Wij zien talloze overtredingen van huurregels, maar die worden niet aangepakt."
Huurder Daniel Ahl wil vooral dat zijn woning weer bewoonbaar wordt. Over twee dagen komt een monteur langs, tot die tijd zit hij in het donker. Ondertussen vreest hij de volgende huurverhoging. "Weggaan is geen optie, dan moet ik naar de stadsrand. En deze wijk is mijn thuis."