Grootschalige protesten, plunderingen en politiegeweld houden Frankrijk al weken in hun greep. De onrust zet ook de politieke verhoudingen verder op scherp, slechts een half jaar voor de Franse presidentsverkiezingen, die ook voor Europa als geheel van grote betekenis zullen zijn.
Vrijwel alle partijen wijzen met de beschuldigende vinger naar de radicaal-linkse partij La France Insoumise (LFI) als aanjager van het geweld. Zo wordt de partij verweten geen afstand te nemen van de anarchistische anti-politieleus ACAB (all cops are bastards), die tijdens de demonstraties veelvuldig te horen was.
Premier Lecornu heeft de fractievoorzitters bijeengeroepen om de gemoederen tot bedaren te brengen. Ook de veiligheid rond de presidentsverkiezingen staat daar centraal.
Presidentskandidaat en LFI-leider Jean-Luc Mélenchon heeft aangekondigd dat zijn partij aanwezig zal zijn, maar dreigt het overleg te ontregelen. Hij wil laten zien dat hij zich niet door de premier op het matje laat roepen.
Mélenchon weigert mee te gaan in de lezing dat zijn partij het geweld heeft aangewakkerd. In plaats daarvan beschuldigt hij de regering ervan de diepgewortelde sociale en economische problemen in de voorsteden niet aan te pakken.
Volgens hem ligt de verantwoordelijkheid voor de onrust daarom juist bij de regering en de politie, en spelen ook andere spanningen zoals de oorlog in het Midden-Oosten mee. En met dat frame spreekt hij met name jongeren aan.
Uitgeput en verzwakt
Ook de radicaal-rechtse partij Rassemblement National (RN) spint garen bij de volkswoede. De onrust versterkt de positie van presidentskandidaat Marine Le Pen, ziet Frankrijk-kenner Niek Pas.
Voor Le Pen is de aanhoudende onrust een uitgelezen kans om zich te profileren als de kampioen van orde en veiligheid tegen een regering die verzwakt en uitgeput de grip op de situatie heeft verloren.
"Bij het partijkantoor van RN lachen ze zich kapot", zegt Pas. "Le Pen hoeft niet veel te doen om stemmen te winnen, behalve rust uitstralen."
Twee rondes
Dat Le Pen de wind in de zeilen heeft, blijkt ook uit een deze week verschenen peiling. Daaruit komt ze niet alleen met afstand naar voren als favoriet voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen, maar ook als favoriet voor de tweede ronde. Die zal ze winnen, wie dan ook haar tegenstander is, zo lijkt het.
Frankrijk trekt volgend jaar op 18 april naar de stembus voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Twee weken later, op 2 mei, volgt de beslissende tweede ronde tussen de twee winnaars van de eerste ronde.
NOS op 3 maakte afgelopen week deze explainer over de onrust in Frankrijk:
Terwijl de politieke flanken steun winnen, verliezen de sociaaldemocraten en centrumrechts terrein. Raphaël Glucksmann (Place Publique), Édouard Philippe (Horizons) en Gabriel Attal (Renaissance, de partij van president Marcon) zakken in de peiling.
"Geweld polariseert", zegt Pas. "Juist het politieke midden worstelt met een overtuigend antwoord daarop. En die onzekerheid baart zorgen. Het onderstreept de diepe crisis waarin Frankrijk verkeert: een sociaal-maatschappelijke, financieel-economische én politieke crisis."
Afrekening
Afgelopen zaterdag liep het geweld volledig uit de hand. Winkels en supermarkten werden geplunderd en symbolen van de republiek moesten het ontgelden: het stadhuis van Limoges ging in vlammen op en dat van Marseille werd bestormd.
"Le 17 octobre, zaterdag dus, was de afrekening van Macron, de evaluatie van tien jaar presidentschap", zegt Pas. Dat het zo heftig is, komt ook doordat de verkiezingen eraan komen. Politieke partijen springen daarop in en scherpen hun strategieën aan."
De partijen aan de flanken nemen de duidelijkste standpunten in en gaan de strijd met elkaar aan, ziet ook de Franse politicoloog en opiniepeiler Jérôme Fourquet. "Ze proberen alle andere politieke krachten, die zich in het midden bevinden, uit te schakelen."
Versplintering
Te midden van alle politieke geweld oogt Macron machteloos, analyseert politiek journalist Solenn de Royer van Le Monde. Macron begrijpt volgens haar niet wat er omgaat in de hoofden van de relschoppers. Ook kwam hij in zijn tv-toespraak na de rellen niet met concrete voorstellen om de onrust te kalmeren.
Macron heeft bovendien weinig speelruimte: zijn handen zijn zonder meerderheid in de Assemblée Nationale (de Franse Tweede Kamer) grotendeels gebonden. Sinds de door hemzelf uitgeschreven vervroegde parlementsverkiezingen in juni 2024 is het parlement versplinterd in drie grote, onverzoenlijke blokken.
Intussen maakt Frankrijk zich op voor nieuwe protesten aankomende zaterdag, of acte II zoals de gele hesjes het noemen. Omdat de politie het niet alleen aankan, wil de regering ook de hulp van de leger inroepen. Op 31 oktober volgt acte III, zo hebben de gele hesjes al aangekondigd.