Duitsers zetten criminele statushouders uit, Kamerleden willen zelfde aanpak hier
Duitsland zet bij wijze van proef de zwaarste criminele vreemdelingen met een taskforce sneller het land uit. Veroordeelde criminelen krijgen een keuze: kortere celstraf, in ruil voor directe uitzetting. Vorig jaar waren dat 105 zware delinquenten. Zij kozen voor snellere vrijlating in ruil voor terugkeer naar hun eigen land.
Nederland kent de wettelijke mogelijkheid ook, maar maakt daar in de praktijk weinig gebruik van, tenminste als het om asielzoekers en statushouders gaat. Kamerleden willen dat asielminister Bart van den Brink uitzoekt waarom Nederland de Duitse aanpak niet toepast. Ze vinden dat hij vaart moet maken.
Zware daders
In Baden-Württemberg, bestuurd door de Groenen en de CDU, is de nieuwe taskforce een succes. De lokale regering maakte miljoenen vrij voor zestig politie-, justitie- en IT-specialisten, die zich samen met de vreemdelingendienst richten op het versneld uitzetten van de zwaarste criminelen.
Al in en vroeg stadium gaat de 'Speciale Taskforce voor Gevaarlijke Buitenlanders' op zoek naar de identiteit van verdachten en starten de onderhandelingen, ook met het land van herkomst. Hoe eerder er een akkoord is over strafvermindering, hoe groter de kans op medewerking van de veroordeelden aan uitzetting.
Siegfried Lorek, staatssecretaris van Justitie en Migratie in de Duitse deelstaat is tevreden. "Het gaat vooral om zeer zware daders, moordenaars en gevaarlijke personen. We kregen deze mensen moeilijk het land uit. Met veel personeel maken we de uitzettingen nu mogelijk of organiseren we 'gecontroleerde' terugkeer."
De aanpak geldt als voorbeeld voor heel Duitsland. Zeker na de beloften van de conservatieve regering van bondskanselier Friedrich Merz, die een hardere lijn wil volgen als het gaat om migratie.
Verschil tussen Nederland en Duitsland
In Nederland kunnen veroordeelde vreemdelingen ook strafkorting krijgen in ruil voor een definitief vertrek. Vorig jaar maakten 330 mensen er gebruik van. Het merendeel uit het Schengengebied, landen die altijd meewerken. De groep zwaarcriminelen die sneller werd uitgezet, is relatief klein: 46 mensen.
In Baden-Württemberg ligt dat anders. Daar werden vorig jaar 655 vreemdelingen met strafkorting uitgezet, onder wie 105 zware delinquenten. Vaak mensen uit landen als Afghanistan, Irak, Marokko en Algerije.
De Duitse taskforce staat onder leiding van de hoofdcommissaris van de politie. "Om bij ons in beeld te komen moet iemand binnen korte tijd meerdere strafbare feiten hebben gepleegd. Geen kleine zaken, maar zware geweldsdelicten", zegt Marcus Winter, hoofdcommissaris én projectleider.
Zo werd een grote Syrische familie, verdacht van meer dan 160 misdrijven als afpersing, mishandeling en poging tot doodslag, bijna geheel het land uitgezet, vrijwillig. Per persoon kregen ze ruim 1000 euro mee. Volgens Lorek "aanzienlijk goedkoper" dan wanneer ze in Duitsland waren gebleven.
"Het OM beslist wanneer we iemand kunnen uitzetten", zegt Lorek. "Meestal na de helft van de straf. Dat bespaart ook kosten: detentie kost zo'n 200 euro per dag." De opgelegde straf blijft staan, zegt Lorek. Uitgezette criminelen die opnieuw naar Europa komen, riskeren onmiddellijke uitlevering aan Duitsland en moeten alsnog de rest van de straf uitzitten.
Advocatenkantoren die asielzoekers en statushouders bijstaan, merken dat vrijwel iedereen akkoord gaat met het aanbod. "Ze moeten hun leven in Duitsland achterlaten. Maar als ze na hun detentie sowieso al worden uitgezet, dan kiezen velen voor het minste kwaad: vertrekken na de helft van hun straf", zegt advocaat Marie Wenger.
Als is er ook vrees voor een glijdende schaal. "Als er geroepen wordt om meer en meer uitzettingen, dan kunnen ook mensen die helemaal niet zo gevaarlijk zijn, toch worden uitgezet. Mensen met lichtere strafbare feiten, die geen gevaar vormen voor de Duitse samenleving", zegt Wenger.
Problemen in de uitvoering
In Nederland ontbreekt voor zwaargestrafte vreemdelingen nog altijd een goede oplossing, vinden verschillende Kamerleden. "Waarom doen wij dit niet? Want het kan gewoon. Ik zeg: maak er vaart mee", zegt VVD-Kamerlid Ulysse Ellian.
Volgens hoogleraar Criminologie Joanne van der Leun blijft Nederland voortdurend in algemeen beleid hangen. "Er is de roep om nieuw beleid. Maar praktisch komt het moeilijk van de grond. Terwijl wij deze wetgeving ook hebben. De problemen zitten in de uitvoering: het delen van informatie en diensten die elkaar niet goed weten te vinden. We kiezen dan voor de makkelijker uit te zetten vreemdelingen, voor de minder serieuze criminaliteit. Dat is zonde."
Asielminister Van den Brink benadrukt dat Nederland gebruik maakt van een veel breder palet aan mogelijkheden. "Ook strafonderbreking, het afgelopen jaar hebben we dat ook gedaan. Maar de Dienst Terugkeer en Vertrek heeft veel meer instrumenten. Wij proberen eigenlijk op al die zaken tegelijkertijd in te zetten", zegt hij tegen Nieuwsuur.
CDA-Kamerlid Jeltje Straatman vindt dat nu veel beter gekeken moet worden naar de Duitse aanpak. "Dat maakt de Nederlandse samenleving veiliger." Over de kosten van de aanpak, maakt ze zich geen zorgen. "We hebben een cellentekort, dus het kan ook geld opleveren. Hoe kan het dat we dit niet op bredere schaal toepassen? De minister kan gewoon een kostenplaatje laten zien: wat kost het en wat levert het op?"