De komende drie dagen kunnen Russen stemmen voor het lagerhuis van het parlement, de Doema. In de campagne wordt er niet over gesproken en de Russische president Vladimir Poetin heeft het herhaaldelijk ontkend, maar de geruchten over een nieuwe mobilisatie na de verkiezingen zijn hardnekkig. Niet alle Russische mannen zijn er gerust op en nemen het zekere voor het onzekere: zij vluchten naar Armenië.
Tot juli kwamen er al ruim zeventigduizend Russen Armenië binnen, meer dan bij de vorige mobilisatie in 2022. Armenië is een land waarvoor Russen geen paspoort of visum nodig hebben en waar - door het gedeelde Sovjetverleden - een groot deel van de bevolking vloeiend Russisch spreekt. Ook heeft de Armeense overheid expliciet gezegd gevluchte Russen te willen helpen om hun militaire dienst te kunnen ontlopen.
Al meer Russen vertrokken naar Armenië dan bij de vorige mobilisatie in 2022:
"Het was eigenlijk een snelle beslissing", zegt Ilja, die er al veel langer over dacht uit Rusland te vertrekken. Hij houdt zijn achternaam liever geheim. "Binnen anderhalve dag pakte ik mijn spullen en verliet ik Rusland. Op 8 september ben ik in Armenië aangekomen."
Ook Jevgenia vertrok samen met haar man, uit angst dat hij zal worden opgeroepen. "Er waren veel berichten over een mogelijke nieuwe mobilisatie. Ik heb alle informatie verzameld en aan mijn man laten zien. We besloten om nog vóór de verkiezingen te vertrekken."
De mannen willen niet sneuvelen aan het front van een uitzichtloze oorlog. Een oorlog die veel Russen niet meer begrijpen. "Ik kan mijn kind vertellen wat goed en kwaad is", zegt Jevgenia. "Maar ik weet ook dat de leraren op school zeggen wat de autoriteiten willen. En zij prenten het er bij kinderen constant in, dat de oorlog goed is."
De eerdere mobilisatie, in 2022, veroorzaakte in Rusland grote paniek bij veel families. Duizenden mannen hielden zich schuil op het platteland of vertrokken naar andere landen, waaronder Armenië.
Hulporganisatie Kovcheg - 'De Ark' - organsieert evenementen voor de nieuwkomers in Armenië. "De plekken zijn vol binnen een dag of twee", zegt Jan Slovitski. "Na 4,5 jaar wen je aan de Russen in de stad. Als je rondloopt, merk je: deze persoon heb ik al eens gezien. Maar als je nu een bar binnenloopt, zie je nieuwe mensen."
Censuur
De ontevredenheid onder de Russische bevolking neemt toe, zegt de in Rusland geboren politicoloog Lisa Gaufman. "Als je ziet hoeveel drone-explosies er inmiddels ook op Russisch grondgebied zijn: Russen kunnen de oorlog niet meer ontwijken. Die oorlog komt steeds dichterbij. En veel Russen willen dat er geen mensen meer sterven, aan beide kanten van het conflict."
Angst voor een nieuwe mobilisatie is niet de enige reden waarom de mannen Rusland verlaten. Ook problemen in het dagelijkse leven spelen mee, zegt Slovitski. "De gestegen (benzine)prijzen, internetblokkades en censuur, het ontbreken van politieke en democratische rechten. Sinds mei vertrekken mensen al, maar de sterke groei zien we sinds juli."
En dat merken ze ook in Jerevan, in de hoofdstad van Armenie. De huurprijzen stijgen nog steeds. Slovitski: "De huren stegen eerst met een procent of 30, maar nu spreken ze al over een stijging van 50 tot 60 procent voor langdurige huur."
'Rustig slapen'
Voorheen werden Russische dienstplichtige mannen opgeroepen met een aangetekende brief. Nu is een digitaal bericht al voldoende. Wie vertrekt riskeert een aanhouding aan de grens. "Ik was een nieuw paspoort aan het aanvragen en toen kreeg ik een digitaal bericht van de overheid: mijn status in het militaire register was veranderd." Hij aarzelde niet en vertrok.
In Rusland hangen nog steeds overal wervingsposters van het leger, dat hoge salarissen en aanmeldbonussen biedt. Maar Poetin probeert de Russen gerust te stellen. "Er is geen enkel scenario waarin mobilisatie nodig is", zei hij deze week. "Dit is een informatie-aanval van de vijand in aanloop naar onze verkiezingen. Een poging om de uitkomst te beïnvloeden."
Lachwekkend, noemt Jevgenia het. "Voor de vorige mobilisatie zeiden ze precies hetzelfde: u kunt rustig slapen, alles in orde." Maar er was nog geen week voorbij en de oproepen werden al verstuurd. "Ik denk dat het deze keer weer zo gaat."