Wat wordt het Europese antwoord op steeds agressievere vormen van 'hybride acties' van Rusland? Over die vraag buigen zich komende dagen de EU-ministers van Defensie en Buitenlandse Zaken in Ierland.
De lange lijst van sabotageacties, hacks en andere aanvallen in Europa zijn een bron van grote zorg. De incidenten worden steeds gevaarlijker: eind augustus schakelden gevechtsvliegtuigen in Roemenië een zeedrone vol explosieven uit, daarvoor werden drones met explosieven gevonden bij een Oekraïens vrachtvliegtuig op het vliegveld van Leipzig.
Het is vaak moeilijk om ondubbelzinnig vast te stellen wie de afzender van de drones is. Maar de verwachting is dat de Duitse bondskanselier Merz vandaag of morgen bekendmaakt dat hij na uitvoerig onderzoek zeker weet dat Moskou achter de drones in Leipzig zit. Dat zou een stap zijn die niet zonder gevolgen kan blijven, Berlijn zal dan met een tegenreactie komen.
Duitsland-correspondent Charlotte Waaijers over Merz' reactie:
"Zolang de Duitse regering niet hardop naar Rusland wees, kon Merz een reactie uitstellen. Die tijd heeft hij kunnen gebruiken om de opties binnen zijn regering af te stemmen. Er kwamen de afgelopen dagen diverse suggesties voorbij: opnieuw Russische diplomaten uitwijzen, de steun aan Oekraïne verder verhogen, of het 'Ruslandhuis' in Berlijn sluiten: dat is een culturele instelling, maar er zouden aanwijzingen zijn dat het misbruikt wordt voor propaganda en spionage.
Merz zal moeten balanceren tussen kracht tonen en zorgen over verdere escalatie, en tegelijk opties openhouden voor als Rusland nog verder zou gaan."
De Duitse sancties worden gecoördineerd met de EU- en NAVO-partners, maar er zal ook een Europees antwoord moeten komen. Alle EU-landen hebben op een of andere manier last van de acties, al kan lang niet altijd overtuigend bewezen worden dat Rusland erachter zit. Maar wat kan de EU doen? In de wandelgangen klinken geluiden over sancties tegen honderden Russen en Russische bedrijven.
"Het gaat niet om terugslaan in Rusland", zegt defensie-expert Michelle Haas van de Universiteit Gent. "Het is nooit de bedoeling van Europa om de boel uit de hand te laten lopen, wel om voorwaarden te scheppen om juist te de-escaleren. De verantwoordelijke benoemen van dit soort acties hoort daarbij, net zoals je eigen verdediging opbouwen."
Meer steun voor Oekraïne?
De toegenomen dreiging in Europa hangt volgens Haas samen met de steeds grotere luchtaanvallen op Oekraïne. "Rusland ziet kans om Oekraïne harder te raken en probeert tegelijkertijd de Europese steun voor Oekraïne te ondermijnen met het opvoeren van de hybride aanvallen. Europese staten zijn kwetsbaar, er zijn geen kant-en-klare oplossingen."
De EU-ministers spreken vandaag en morgen ook over het juist nog verder opvoeren van de Europese hulp aan Oekraïne. Extra steun is hard nodig: president Zelensky vraagt al tijden om meer luchtverdediging. De situatie is nijpend. Vrijwel iedere nacht stuurt Rusland honderden drones naar het land. Afgelopen weekend nog vielen tientallen doden toen een munitiedepot ontplofte na een drone-inslag vlak bij Kyiv.
Ook de supersnelle ballistische raketten geven hoofdbrekens. Vanwege een dramatisch tekort aan luchtafweerraketten staat Oekraïne vrijwel machteloos. Alleen Amerikaanse Patriot-raketten kunnen die hypersonische raketten tot nu toe uitschakelen. De Europeanen staan in dubio: landen hebben al veel voorraden gegeven aan Oekraïne, de Amerikanen lieten hun voorraden ernstig slinken door de Iranoorlog en houden de raketten liever zelf.
'Probleem is acuut'
Zoals na iedere EU-vergadering zal de nadruk ook nu na afloop liggen op het blijven steunen van Oekraïne. "Er is weliswaar veel gedaan, maar op dit moment is meer nodig, het kan niet bij mooie woorden alleen blijven", zegt defensie-expert Haas. "Als Europa er komende winter niet in slaagt het aantal luchtafweerraketten voor Oekraïne op te voeren, is 'we blijven achter Oekraïne staan' een beetje een loze belofte."
"Het is goed dat er nieuwe plannen zijn om ook in Europa raketten te gaan produceren, maar dat is vooral interessant voor de komende jaren", vervolgt Haas. "Het probleem is acuut. Er zijn nog voorraden bij Europese staten, er is nog mogelijkheid om meer te leveren. Dat is op korte termijn de enige oplossing."
Harde Europese beschuldigingen en nieuwe sancties tegen Moskou en meer steun aan Oekraïne: de EU-ministers in Ierland weten maar al te goed dat Rusland daar weer op gaat reageren. De vrees is dan ook dat de spanningen tussen Rusland en de EU en de NAVO de komende tijd verder oplopen.