De Amerikaanse president Trump, de Deense premier Frederiksen en premier Nielsen van Groenland hebben in New York een akkoord getekend over uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid op Groenland. Daarmee is een crisis afgewend die de NAVO op zijn grondvesten deed schudden. De drie regeringsleiders gingen niet in op vragen van de pers.
Het akkoord kan als een overwinning voor Denemarken en Groenland worden uitgelegd. Die hebben zich steeds fel verzet tegen het dreigement van Trump om Groenland desnoods met geweld in te nemen. In het akkoord is de uitbreiding van de militaire aanwezigheid van de VS in Groenland geregeld. Denemarken en Groenland zijn daar nooit tegen geweest.
Dat er een akkoord was, werd zaterdag bekend. Trump zei toen dat de VS daarmee "permanente controle over de veiligheid en alle andere behoeften" van Groenland krijgt. Premier Frederiksen ging daar toen niet op in.
De VS krijgt er twee militaire bases bij: de voormalige basis Narsarsuaq uit de Koude Oorlog-tijd en die in Mestersvig, waar nu een Deense elite-eenheid is gestationeerd.
De VS heeft al een basis op Groenland: de Pituffik Space Base. Het mag die basis verder uitbouwen.
Andere punten uit het akkoord:
- De VS mag op Groenland installaties voor zijn Golden Dome-raketschild bouwen
- Amerikaanse vliegtuigen mogen over elk gebied en alle Groenlandse wateren vliegen
- De VS verplicht zich de rechten van de bevolking van Groenland te respecteren
- Alleen NAVO-lidstaten mogen militaire installaties op Groenland hebben
- Op Groenland zijn alleen investeerders uit EU- en NAVO-lidstaten welkom
De Groenlandse premier Nielsen zei voorafgaand aan de ceremonie dat het akkoord voortbouwt op het defensieakkoord dat de VS en Denemarken in 1951 al tekenden. Hij sprak van een win-win-winsituatie voor de veiligheid van de VS, van Groenland en de rest van het NAVO-gebied.
NAVO-secretaris-generaal Rutte sluit zich daarbij aan. Hij zei dat het akkoord de collectieve veiligheid van de NAVO versterkt.
Rusland en vaarroutes
Groenland is een semi-zelfstandig gebied in het Deense koninkrijk. De VS vond dat het zijn militaire aanwezigheid daar moest vergroten, om te voorkomen dat Rusland daar voet aan de grond krijgt. Groenland is van groot strategische belang voor de controle over scheepvaarroutes in het Noordpoolgebied. Ook is de Groenlandse bodem rijk aan belangrijke en zeldzame grondstoffen.
Koop afgewezen
Trump zei in zijn eerste ambtsperiode al dat hij Groenland bij de VS wil inlijven. Toen zou dat nog met een koop geregeld moeten worden, zoals de VS dat in 1946 ook al eens had geprobeerd. De Deense politiek wees dit voorstel resoluut af.
Na de verkiezingscampagne voor zijn tweede ambtstermijn, in december 2019, kwam Trump erop terug. "Groenland bezitten en beheersen is een absolute noodzaak", zei hij. Toenmalig premier Egede van Groenland liet weten dat Groenland niet te koop was. "Nu niet en nooit niet", zei hij.
De bom barste in januari 2025, twee weken voor de inauguratie van Trump als 47e president van de VS. Tijdens een persconferentie zei Trump opnieuw dat hij Groenland wilde inlijven en zelfs dat hij militair ingrijpen niet uitsloot. Door met militair geweld te dreigen tegen NAVO-lid Denemarken, stortte hij het bondgenootschap in een ongekende crisis.
Denemarken en Groenland bleven erbij dat ze niet aan Trumps eis zouden toegeven. Wel toonden ze zich bereid om over uitbreiding van de Amerikaanse militaire aanwezigheid te praten.