Een slepend afvalschandaal leidt in Kroatië tot zoveel commotie, dat het voortbestaan van het kabinet op het spel staat. Twee oppositiepartijen willen een vertrouwensstemming afdwingen om het kabinet van premier Plenkovic te laten vallen over de afhandeling van de illegale afvaldumpingen.
Centraal in de rel staat het plaatsje Gospic, in midden-Kroatië, waar de afgelopen jaren op een industrieel terrein grote hoeveelheden vermalen afval onder de grond zijn verdwenen. In verband met de zaak is begin vorig jaar een echtpaar opgepakt, maar over de strafzaak is nog niets bekendgemaakt en de rommel zit nog altijd in de grond, tot frustratie van velen.
Deze maand bracht het Kroatische anticorruptiebureau USKOK zijn bevindingen over de vervuiling naar buiten, waardoor de zaak weer volop in de aandacht staat.
Vermengd met de bodem
Conclusie is dat zo'n 37.000 ton aan afval in Gospic ligt: van reststoffen van de productie van elektronische apparatuur tot medisch afval, kunststof en bouwmateriaal. Die vervuiling is dusdanig vermengd met de bodem dat metersdiep afgraven de enige optie is om ervan af te komen.
Vermoed wordt dat ook veel afval illegaal is gedumpt in een steengroeve bij Benkovac en de noordelijke plaats Varazdin:
In de bodem bij Gospic is de zwaar vervuilde inhoud van pakweg 1750 vrachtwagens gedumpt. De concentratie koper ligt er honderd keer hoger dan is toegestaan voor landbouwgrond, het aandeel lood is tien keer te groot.
Verder is een verhoogde concentratie PFAS aangetroffen in het grondwater dat stroomafwaarts voert vanaf de stortplaats; in hoger gebied in de buurt zagen onderzoekers die 'eeuwige chemicaliën' nauwelijks.
Schoonmaakoperatie duurt
Duidelijk is dat de vervuilde grond weg moet, maar de vraag is waar naartoe. Kroatië beschikt zelf niet over een stortplaats voor gevaarlijk afval en evenmin over een verbrandingsinstallatie.
Inmiddels is er contact geweest met zeventig stortplaatsen in de Europese Unie, zegt het Fonds voor Milieubescherming en Energie-efficiëntie, dat de schoonmaakoperatie coördineert. Geïnteresseerde partijen kunnen zich vanaf eind deze maand melden.
In Kroatië gaat dat velen allemaal veel te traag, onder wie president Milanovic, lid van de sociaaldemocratische oppositiepartij SDP. Na de bevindingen van USKOK drong hij bij de conservatieve regering aan op antwoorden. "Waarom is tot op de dag van vandaag niemand gestraft voor het illegaal storten van gevaarlijk afval, en waarom hebben de verantwoordelijke overheidsinstanties dit oogluikend toegestaan?"
Aanhoudingen zijn er wel geweest, rechtszaken nog niet. Nadat USKOK begin vorig jaar een onderzoek had geopend naar de dumpingen volgde de arrestatie van het echtpaar en zakenkoppel Josip en Monika Sincek.
Steekpenningen betaald
De onderzoekers beschouwen Josip als de leider van het netwerk. Ze verdenken hem van het importeren en tegen gunstige tarieven illegaal dumpen van 'duur' afval uit andere EU-landen, zoals Italië en Slovenië, en ook uit Kroatië zelf. Hij zou daar miljoenen aan hebben overgehouden.
Gaandeweg is het onderzoek naar hun netwerk steeds verder uitgebreid: van meewerkende naaste familieleden die zand en grind regelden om het afval toe te dekken tot een corrupte milieuambtenaar die nepvergunningen afgaf voor de stort. Europol, de Europese politiedienst, is inmiddels bij het onderzoek betrokken.
Saillant is ook dat de naam van Andrija Mikulic vorig jaar opdook in het dossier. Tijdens een verhoor beweerde Josip Sincek dat de toenmalige hoofdinspecteur hem had beloofd alles onder de pet te houden in ruil voor een half miljoen euro aan steekpenningen. Mikulic, partijgenoot van premier Plenkovic en ook door hem aangesteld, werd daarop gearresteerd en uit z'n functie gezet.
Laat het oordeel over aan de rechter, zei Josip Sincek deze week, schrijft de Kroatische nieuwssite Index.hr. "Journalisten, politici en sensationele krantenkoppen kunnen niet oordelen over mijn schuld en die van mijn familie. Over de verantwoordelijkheid kan alleen worden beslist door de bevoegde instanties." Naar dat oordeel kijken veel Kroaten met belangstelling uit, maar een datum voor de rechtszaak is nog niet geprikt.