Een mis die het centrum van Parijs totaal lamlegt, peperdure hotelkamers en treinkaartjes, en een voetbalstadion waar binnen de kortste keren geen plek meer te krijgen was: in Frankrijk wordt het bezoek van paus Leo XIV, dat vandaag begint, vergeleken met de komst van een rockster.
Honderdduizenden mensen hopen de komende dagen een glimp op te vangen van de leider van de Rooms-Katholieke Kerk. De Franse veiligheidsdiensten hebben hun inzet flink opgeschaald.
Na Parijs en de voorstad Saint-Denis gaat de paus ook naar het bedevaartsoord Lourdes, waar hij onder meer zal spreken met misbruikslachtoffers. Leo sluit zijn bezoek maandag af in de stad Metz, voor een peptalk aan belangrijke Europese politici.
Krimp van de Franse kerk
Volgende maand is het vijf jaar geleden dat een speciale onderzoekscommissie een vernietigend rapport uitbracht, waaruit blijkt dat binnen de Franse Rooms-Katholieke Kerk tussen 1950 en 2020 naar schatting 216.000 minderjarigen door priesters en andere geestelijken seksueel zijn misbruikt.
Het rapport veroorzaakte een grote schokgolf en heeft een belangrijke stempel gedrukt op het negatieve beeld dat veel Fransen van de katholieke kerk hebben. Nog maar 6 procent van hen gaat regelmatig naar de mis.
Daarom is het opvallend dat de afgelopen jaren het aantal bekeerlingen groeit. Met enige verbazing konden de Franse bisschoppen het Vaticaan berichten dat vorig jaar 21.000 mensen, vooral jongvolwassenen, zich hadden laten dopen. Het is een opsteker voor de paus, al neemt het totaal aantal katholieken nog altijd af.
Geloof en politiek
Het pauselijk bezoek legt ook de breuklijnen binnen de Franse katholieke kerk bloot. Die is net zoals in de Verenigde Staten sterk verdeeld tussen een meer progressieve en conservatieve stroming. Op thema's zoals migratie, inclusiviteit, vrouwenrechten en homoseksualiteit lopen de visies sterk uiteen.
In aanloop naar de presidentsverkiezingen volgend jaar wordt duidelijk dat deze breuklijnen ook langs politieke stromingen gaan. Dagblad Libération schrijft hoe ultraconservatieve katholieke bewegingen rondom het pausbezoek nadrukkelijk hun invloed proberen te laten gelden. Zo komt er tijdens de wake met jongeren in een voetbalstadion een metershoog kruis te hangen, dat afkomstig is van een traditionalistische katholieke organisatie.
Maar vanaf het begin van zijn pausschap roept Leo op tot eenheid. Door zijn boodschap van vrede, verzoening en dialoog uit te dragen probeert hij het vuur van de polarisatie te doven en zich als herder verre van de politiek te houden.
Dat bleek wel toen het Vaticaan resoluut nee zei op het aanbod van president Emmanuel Macron om de paus met militair eerbetoon te ontvangen en hem zelfs een hoge onderscheiding toe te kennen. Waar Macron een heus staatsbezoek voor ogen had, wil de paus dat aspect juist zo weinig mogelijk benadrukken.
Katholieke principes
Als staatshoofd zal Leo wel de president ontmoeten en een toespraak houden voor politici en voorname leden van de samenleving. De verwachting is dat hij daar, en mogelijk ook in het bedevaartsoord Lourdes, de standpunten van de kerk over abortus en euthanasie zal onderstrepen.
In Frankrijk is onlangs een wet goedgekeurd die onder bepaalde omstandigheden hulp bij levensbeëindiging toestaat. Ook is in 2024 door het parlement het recht op abortus in de grondwet opgenomen.
Voor het Vaticaan zijn dat moeilijk te verteren stappen, die de relaties met de Franse overheid niet vergemakkelijken.
Een boost voor de VN en Europa
Toch kent deze reis wel degelijk een politieke en vooral motiverende lading. In Parijs gaat de paus naar Unesco, de VN-organisatie voor onderwijs, wetenschap en cultuur. Daar kan Leo opnieuw oproepen tot constructief gebruik van kunstmatige intelligentie, zoals hij eerder deed in zijn encycliek Magnifica Humanitas.
Ook de Europese Unie krijgt een plaats in het programma. Als laatste etappe gaat de paus naar Metz, de geboorteplaats van Robert Schuman, grondlegger van het verenigde Europa en zeer vroom katholiek. Op dit moment loopt er een kerkelijke procedure om hem zalig te verklaren.
Bij een congres met als titel 'Aan de wortels van Europa voor vrede en eenheid' heeft Leo daar de kans om vooraanstaande Europese politici ervan te doordringen dat Europa zich moet herpakken om een belangrijkere rol te gaan spelen op weg naar een nieuwe wereldorde. Daarmee lijkt de Amerikaanse paus zich net als de Canadese premier Carney te willen ontwikkelen tot een belangrijke bondgenoot voor het oude continent.