Op de klimaattop in Turkije was het een komen en gaan van wereldleiders. Oproepen tot het nakomen van klimaatafspraken, de ramp in Nepal, weersextremen, El Niño en ook geopolitieke spanningen drukten een stempel op hun toespraken. In het geval van premier Jetten was het de nationale politiek die zijn inbreng op de top kleurde: hij bleef geheel weg uit Antalya vanwege de problemen die hij thuis heeft met het belastingplan.
Aan het begin van de grote internationale klimaattop togen traditiegetrouw staatshoofden, premiers en hoge afgevaardigden vanuit alle uithoeken van de wereld naar de conferentie om namens hun land te spreken. Grote afwezigen, naast Jetten, waren de Amerikaanse president Trump, de Indiase premier Modi en de Chinese president Xi, al stuurde die laatste wel een vertegenwoordiger.
Van de wereldleiders die wel gingen, trok de Braziliaanse president Lula veel bekijks. Zijn aanwezigheid is voor veel aanwezigen op de klimaattop een onuitgesproken opluchting. Twee weken geleden won hij de Braziliaanse presidentsverkiezingen van zijn tegenstander, de radicaal-rechtse Flavio Bolsonaro, die niets opheeft met klimaatbeleid. Lula, onder wie de klimaattop vorig jaar werd georganiseerd, des te meer.
Geopolitieke machtsstrijd
Al voordat veel andere wereldleiders het woord kregen, sprak hij zijn ergernis uit dat een aantal van de grootste uitstoters van broeikasgassen niet naar de top zijn gekomen. "Klimaatverandering is verdwenen uit de toespraken en de beleidsstukken van de wereldleiders", zei Lula. "We hebben het meer over wapens en handelstarieven, dan over de overlevingskansen van toekomstige generaties."
"Oorlog en inflatie staan vandaag bij ons op de stoep en daardoor wordt het steeds moeilijker om ons bezig te houden met de toekomstige klimaatcatastrofe", sprak Lula. "Maar de planeet kan niet worden overgelaten aan de grillen van geopolitieke machtsstrijd."
Gaza
Toch bleek het lastig om weg te blijven van dat soort geopolitieke spanningen, bleek al bij de toespraak van de president van het nieuwe gastland, Turkije. Erdogan besteedde een deel van zijn toespraak in het bijzonder aan de oorlog in Gaza, dat volgens de Turkse president het slachtoffer is van zowel genocide als ecocide. "Eeuwenoude olijfbomen zijn vernietigd, bodem en water zijn verontreinigd en steden zijn met de grond gelijk gemaakt."
Dit deel van de toespraak kon op applaus rekenen van een deel van de aanwezige leiders, al waren er ook bij die het zijspoor minder konden waarderen. Onder meer de voorzitter van de Europese Commissie, Ursula Von der Leyen, klapte niet mee.
Iran
Maar ook Von der Leyen hield de geopolitiek niet buiten de deur. Ze sprak van een "zomer van de waarheid", verwijzend naar de vele hittegolven en ernstige droogte die Europa heeft meegemaakt, om gelijk daarna over te gaan op de Iranoorlog. De sluiting van de straat van Hormuz, zo bracht ze in herinnering, heeft de energieprijzen enorm opgestuwd.
President Pezeshkian van Iran sprak überhaupt over niets anders dan het conflict in zijn land, en haalde uit naar Israël en de Verenigde Staten. "Het milieu is het stille slachtoffer van oorlogen. De verwoestende impact zal blijven, lang nadat het conflict ten einde is gekomen." Vrede, zo zei hij, is een vereiste voor milieubescherming.
Zoals president Stubb van Finland het uitlegt: terwijl het 1,5-graaddoel aan een zijden draadje hangt, dreigt klimaatverandering onder te sneeuwen op de internationale agenda. "We kunnen de klimaatcrisis niet oplossen zonder multilateralisme", zei hij, doelend op de noodzaak om een groot probleem als klimaatverandering gezamenlijk aan te pakken.
Droogte en overstromingen
Die oproep vond vooral weerklank bij de armste landen, die hun zorgen uitspraken over droogte en overstromingen door klimaatverandering en El Niño. Vrijwel geen van hen stond lang stil bij geopolitiek. Zij eisten eerlijk klimaatbeleid en het nakomen van al gemaakte afspraken. "Voor het geval je het nog niet doorhad, het klimaat onderhandelt niet met de geopolitiek", vatte premier Mottley van Barbados hun standpunt samen.