Rusland zou "binnen enkele maanden" de NAVO willen testen door kleine, mogelijk hybride aanvallen uit te voeren op NAVO-grondgebied. Daarmee zou de Russische president Poetin willen laten zien dat NAVO-artikel 5, waarin staat dat een aanval op een bondgenoot een aanval op allen is, "meer theoretisch, dan praktisch is".
Dat zeggen drie Europese inlichtingendienstenchefs tegen de Britse krant The Guardian. Ze willen niet vooruitlopen op hoe zo'n test eruit zou zien en wat de omvang ervan zou zijn, maar volgens hen is duidelijk dat Rusland onrust wil zaaien.
Het hoofd van de Tsjechische inlichtingendienst Michal Koudelka zegt tegen de krant dat het mogelijk gaat om acties zoals een toename van drone-activiteiten, een kleine inval van een aan Rusland grenzend gebied of andere hybride acties. Hij tekent erbij aan dat "veel mensen er alles aan doen om dat te voorkomen".
Vandaag spreken Europese ministers van Buitenlandse Zaken in de marge van de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties met elkaar. Daar zullen zij bepalen hoe te reageren als er bij een Russische aanval doden van EU- of NAVO-lidstaten vallen.
Hybride aanvallen
De uitspraken van de inlichtingendiensten staan niet op zichzelf. Zo zijn binnen Europa en bij de NAVO al langer zorgen over verdere escalatie van de Russen. Vrijdag zei de Poolse premier Tusk dat er "een reëel risico bestaat dat Rusland drones of andere projectielen op de oostflank van het Europese NAVO-gebied zal afvuren". Vandaag kondigde Defensie aan dat de Nederlandse verkenningsdrones die daar patrouilleren, nog tot eind 2027 daar blijven om deze oostgrens van de NAVO in de gaten te houden.
Enkele dagen daarvoor werd Oekraïne door Rusland met honderden drones aangevallen. Daarbij werd ook een passagierstrein geraakt die vlak bij de grensovergang tussen Oekraïne en Polen reed. De Poolse premier Tusk zei toen dat hij "niet kan uitsluiten dat deze escalatie ook ons grondgebied zal raken".
De Poolse premier waarschuwde ook dat Rusland hybride aanvallen voorbereidt op landen die Oekraïne steunen. Ook de Nederlandse inlichtingendiensten schreven al eerder in een rapport dat "de dreiging van Russische hybride activiteiten is toegenomen". Zo vermoeden de diensten dat Rusland verantwoordelijk is voor onder meer brandstichting, het verstoren van vliegverkeer met drones en beschadiging van onderzeese kabels.
'Gamechanger'
Het recente voorbeeld waarbij bij het Duitse vliegveld van Leipzig een drone met explosieven werd gevonden, is volgens de Zweedse inlichtingenbaas Thomas Nilsson een "gamechanger". Hij ziet dat als zodanig vanwege de mogelijke dodelijke slachtoffers of vernietiging van cruciale infrastructuur met enorme gevolgen voor de samenleving, zegt Nilsson.
Onbeantwoord blijven dit soort acties niet. Volgens een bron uit het Franse leger van de krant Le Monde komt Frankrijk al geregeld - in het geheim - in actie tegen dit soort hybride aanvallen van Rusland. Ook NAVO-chef Mark Rutte zei dat het bondgenootschap alle mogelijke antwoorden heeft op hybride aanvallen van Rusland. "Maar die zullen niet altijd zichtbaar zijn."
Verdeeldheid zaaien
De inlichtingenchefs tekenen erbij aan dat de dreiging tweeledig is. Enerzijds stellen ze dat die reëel is, maar daartegenover plaatsen zij de kanttekening dat het Kremlin belang heeft bij angst in Europa en in de NAVO. Zo stelt de Letse inlichtingenbaas dat niet duidelijk is of de plannen die Moskou heeft concreet zijn, of onderdeel zijn van een "destabilisatiestrategie".
Rusland zou "escaleren om te de-escaleren", zegt Koudelka tegen The Guardian. De tactiek van het Kremlin zou zijn om binnen samenlevingen twijfel te zaaien over de steun aan Oekraïne. Daarom richten Russische aanvallen zich steeds vaker op de Europese defensiesector en infrastructuur.
'Eindeloos discussie, geen actie'
Rusland vindt dat westerse landen medeplichtig zijn aan de oorlog met Oekraïne door het land te steunen en stelt dat het al strijdt tegen de NAVO in dat land, maar Rusland ontkent dat het plannen heeft om directe (hybride) aanvallen uit te voeren op NAVO-landen. Die woorden zijn onbetrouwbaar: voorafgaand aan de invasie van Oekraïne ontkende het Kremlin ook consequent dat Rusland dat land zou aanvallen.
Als NAVO-landen zich bedreigd voelen in hun veiligheid, kunnen zij een artikel 4-vergadering bijeenroepen, waarbij de bondgenoten bij elkaar komen. Dat gebeurde recent twee keer, maar NAVO-chef Rutte zou intern gezegd hebben om niet te vaak dit soort vergaderingen te beleggen, omdat zo'n topoverleg dan minder betekenisvol wordt.
Volgens Nilsson "zou het Rusland goed uitkomen als de NAVO eindeloos discussieert, maar er geen actie wordt ondernomen".