Veel ultraorthodoxe joden in Israël blijven zich verzetten tegen de militaire dienstplicht. Voor hen is het bestuderen van de Thora het belangrijkst. Ondertussen zijn verschillende oppositieleiders duidelijk: ook de ultraorthodoxen moeten het leger in. Daarmee is de dienstplicht opnieuw een belangrijk thema in aanloop naar de Israëlische verkiezingen eind oktober.
"Als je de hele dag de heilige teksten bestudeert, dan is dat het allerbelangrijkste wat je op dat moment kunt doen. Dan moet je je niet bezighouden met andere zaken", vertelt de 29-jarige Chilik Rosenberg. Hij is nooit in dienst geweest.
Rosenberg laat de jesjiva zien waar hij heeft gestudeerd. Dat is een religieuze school waar jonge mannen onder andere de Thora en de Talmoed bestuderen. Binnen zitten honderden ultraorthodoxe mannen gekleed in zwarte pakken en witte overhemden met hun neus in de boeken.
Vrijwel iedereen in deze jesjiva is dienstplichtig. Maar dat soort gevoelige onderwerpen bespreekt Rosenberg hier liever niet. "Dit is een plek waar we samen studeren, hier praten we niet over alledaagse zaken."
'Bovennatuurlijk'
Bij hem thuis zegt Rosenberg dat hij ervan overtuigd is dat je met het bestuderen van de Thora juist bijdraagt aan de verdediging van Israël. "Het is iets bovennatuurlijks dat we al die duizenden jaren van ballingschap hebben overleefd. Dat Hezbollah op 7 oktober 2023 niet vanuit het noorden infiltreerde, dat Iran zich er niet meteen mee bemoeide en dat soort zaken. Dat komt doordat we de Thora bestuderen, de geboden naleven en met de hulp van God."
Bij de oprichting van Israël in 1948 maakte premier David Ben-Gurion een afspraak met de ultraorthodoxe gemeenschap: een kleine groep religieuze studenten mocht worden vrijgesteld van de militaire dienstplicht om de Thora te bestuderen. Het ging toen om honderden studenten, maar inmiddels zijn dat er tienduizenden en naar verwachting in de toekomst nog meer. Uit een rapport van het Israel Democracy Institute blijkt dat in 2050 bijna een op de vier Israëliërs deel zal uitmaken van de ultraorthodoxe gemeenschap.
In 2024 oordeelde het Hooggerechtshof unaniem dat er geen wettelijke basis meer is om ultraorthodoxe jesjiva-studenten van de dienstplicht uit te zonderen. De Staat moest hen daarom oproepen. Maar van de tienduizenden ultraorthodoxe mannen die volgens de wet dienstplichtig zijn, meldt slechts een klein deel zich.
Het zorgt regelmatig voor spanningen. Bij demonstraties tegen de dienstplicht blokkeren ultraorthodoxe demonstranten wegen en komt het geregeld tot confrontaties met de politie.
Dienstplicht voor iedereen
Met de verkiezingen van eind oktober in het vizier hebben veel oppositieleiders een duidelijk standpunt. Zij willen dat de dienstplicht voor iedereen geldt en dat er moet worden gehandhaafd. Gadi Eisenkot, volgens recente peilingen de belangrijkste uitdager van premier Benjamin Netanyahu, zei eerder deze maand in een interview dat "er een wetsvoorstel klaarligt voor alle Israëlische burgers over militaire, nationale en burgerdienst".
Ook kandidaat-premier Naftali Bennett schreef onlangs nog op X dat in een volgende regering onder zijn leiding iedereen zal worden gemobiliseerd. "Zonder vrijstellingen en zonder trucjes", voegde hij eraan toe.
Bennett verwijst met "trucjes" mogelijk naar Netanyahu, die de afgelopen jaren via allerlei geitenpaadjes probeerde om toch vrijstelling van de militaire dienst te regelen voor de ultraorthodoxe mannen. Niet per se omdat hij ideologisch op dezelfde lijn zit, maar omdat hij de ultraorthodoxe partijen nodig heeft.
Dat bleek vorige maand nog, vlak voor het reces. Netanyahu wilde nog enkele omstreden wetsvoorstellen door het parlement krijgen, maar daar had hij wel de steun van de ultraorthodoxe partijen voor nodig. Volgens Israëlische media zouden in ruil voor die steun aan de coalitie ook enkele wetten worden doorgedrukt die belangrijk zijn voor de ultraorthodoxe gemeenschap.
Het resultaat was dat er onder andere een wet werd aangenomen die de arrestaties van ultraorthodoxe dienstplichtontduikers tijdelijk bevriest. Het leidde tot veel kritiek en het Hooggerechtshof moet zich er nog over buigen. Maar het laat wel zien dat de ultraorthodoxe partijen invloed hebben op Netanyahu.
Geen zorgen
Chilik Rosenberg maakt zich dan ook weinig zorgen over de uitlatingen van oppositieleiders. "Iedereen weet dat het onmogelijk is om de volledige ultraorthodoxe gemeenschap dienstplichtig te maken." Hij gaat nonchalant achterover zitten in de stoel aan de keukentafel. "Ze zullen uiteindelijk weer een deal willen maken, want politici doen er alles aan om aan de macht te blijven."
Bekijk hier de reportage: