Vandaag gaat Brazilië naar de stembus. Het belooft een nek-aan-nekrace te worden tussen de linkse zittend president Lula da Silva (80) en de radicaal-rechtse kandidaat Flavio Bolsonaro (45). Hij is de zoon van ex-president Jair Bolsonaro die een gevangenisstraf uitzit van 27 jaar voor een poging tot staatsgreep in 2022.
Bolsonaro, met een radicaal-rechtse en conservatieve agenda, is voorstander van een vrije markt met weinig overheidsbemoeienis en keiharde politieoptredens tegen criminaliteit. President Lula da Silva, opgegroeid in diepe armoede, staat bekend om zijn progressieve en sociale agenda met bijvoorbeeld speciale familie-uitkeringen voor de armsten (bolsa familia).
Ook staat bescherming van de Amazone bij Lula hoog op de agenda. Beide kandidaten gaan vrijwel gelijk op in de peilingen en laten drie rechtse kandidaten ver achter zich.
Teleurgesteld in Lula
Voor de Brazilianen draait het vooral om de economie en de veiligheid. Hoewel de werkloosheid historisch laag is, stegen de kosten van het levensonderhoud en groeide de criminaliteit en de macht van de drugskartels.
In Vilar dos Teles, een buitenwijk van Rio de Janeiro, haalt Patricia Ferreira da Silva de was van de lijn en roept haar kinderen om te eten. Ze leeft van bijbaantjes. Soms levert ze flessen en blikjes in voor geld of werkt ze in een bar als toiletjuffrouw.
"Het lukt net om mijn kinderen een bord eten te geven, meer ook niet", zegt ze. Ze woont in een huisje met afgebrokkelde muren en wat lakens voor de ramen. Ferreira stemde keer op keer op zittend president Lula da Silva, in de hoop op een beter leven.
"Maar ik ben teleurgesteld in Lula want het lukt mij niet om vooruit te komen. Boodschappen zijn duurder geworden en vast werk vinden lukt me niet", zegt ze. Ze is drie keer overvallen en moest haar telefoon en geld inleveren aan de criminelen. "Ik wil een radicale verandering en daarom stem ik nu op Bolsonaro", zegt ze vastbesloten.
Links verslaan
Een paar dagen voor de verkiezingen voert Flavio Bolsonaro volop campagne in Patricia's wijk. Hij staat op een grote geluidswagen terwijl op straat honderden jongeren op scooters en vlaggen de stoet volgen. "We gaan Lula verslaan! We gaan links verslaan!", schalt Bolsonaro's stem door de luidsprekers.
Flavio Bolsonaro is nu senator. Hij heeft aangekondigd zijn vader amnestie te geven als hij de verkiezingen wint. "Als ik word geïnaugureerd op 1 januari 2027 dan staat mijn vader naast me", aldus Flavio Bolsonaro.
Voor Carmen Souza Mendes (52), die bij een bijeenkomst is ter ondersteuning van president Lula da Silva, is de terugkeer naar een regering-Bolsonaro het grote schrikbeeld. "We staan dit weekend op een kruispunt als Brazilianen. Kiezen we voor de democratie of het fascisme?", zegt ze.
Ex-president Bolsonaro werd veroordeeld voor een poging tot een staatsgreep na de verkiezingen van 2022, die hij op het nippertje verloor van Lula. Uit een lijvig dossier van honderden pagina's van de federale politie met mails en telefoongesprekken bleek dat er ook een moordplan klaarlag om onder meer president Lula uit te schakelen.
Steun van VS
Begin januari 2023 bestormden en vernielden Bolsonaro's aanhangers overheidsgebouwen en democratische instituten zoals het Hooggerechtshof. Ze werden tot hoge gevangenisstraffen veroordeeld. Als de Bolsonaro's terugkeren in de regering is de kans dat ook zij amnestie krijgen groot.
"Ik ben heel bang dat we teruggeworpen worden naar een autoritair regime en dat we deze familie Bolsonaro voorlopig niet meer weg krijgen als ze de verkiezingen winnen", zegt Souza Mendes bezorgd.
Tussen 1964 en 1985 was Brazilië een militaire dictatuur. De staatsgreep werd destijds gesteund door de VS. Sinds het aantreden van president Trump bemoeit de VS zich opnieuw volop met Latijns-Amerika. Verschillende landen in de regio kregen met steun van de VS het afgelopen jaar een rechtse regering.
Aardmetalen verkopen
President Lula da Silva zei tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties onlangs dat Brazilië "niemands achtertuin zal zijn", waarmee hij doelde op wat hij ziet als pogingen van Trump om deze verkiezingen te beïnvloeden. Trump zou vooral uit zijn op de natuurlijke hulpbronnen van Brazilië, dat het grootste en rijkste land in de regio is. Brazilië bezit na China de grootste reserves zeldzame aardmetalen. Flavio Bolsonaro heeft al aangekondigd open te staan voor de verkoop van deze aardmetalen aan de VS.
De kans dat een van beide kandidaten vandaag in de eerste ronde wint is klein. Waarschijnlijker is dat de verkiezingen in een tweede, definitieve ronde worden beslist, op 25 oktober.