De Syrische oud-dictator Bashar al-Assad werd deze week bij verstek ter dood veroordeeld voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid. In Syrië is het vonnis door veel mensen toegejuicht, maar de kans dat Assad daadwerkelijk wordt geëxecuteerd, lijkt klein. Hij woont in de buurt van Moskou, geniet daar bescherming van president Vladimir Poetin en het lijkt er niet op dat Rusland van plan is hem uit te leveren.
In Moskou woont Assad in een groot pand, "in het Wassenaar van de stad", zegt journalist Pjotr Sauer. Hij deed voor The Guardian onderzoek naar het nieuwe leven van de familie Assad en groeide in Moskou op in dezelfde buurt. "De Russische elite kijkt eigenlijk op hem neer. Ze zien hem als een loser, die zijn land heeft verloren. Hij wordt niet uitgenodigd op feesten en we zien hem ook niet rondgaan op foto's op sociale media."
Assad wordt verantwoordelijk gehouden voor de dood van honderdduizenden Syriërs. Bij zijn aantreden in 2000 hoopten Syriërs nog op een modernere en mildere leider dan zijn vader was, Hafez al-Assad. Die leidde zijn land met harde hand, waarbij tegenstanders van het regime, politieke opponenten en journalisten werden gevangengezet, gemarteld en vermoord.
'Roos in de Woestijn'
De hoop dat zoon Bashar het anders zou aanpakken, vervloog snel. Ook onder zijn leiding werden andersdenkenden gearresteerd. Tijdens de Arabische Lente in 2011 werden protesten tegen het regime bloedig neergeslagen en demonstranten neergeschoten. Daarop volgde een burgeroorlog die het land jarenlang ontwrichtte. Er kwamen honderdduizenden mensen om het leven.
Toen het regime van Assad in 2024 viel, vluchtte hij met zijn gezin naar Rusland, een trouwe bondgenoot. Het land steunt Assad sinds het begin van de burgeroorlog in 2011, toen de bevolking zijn aftreden eiste. Tijdens die bloedige burgeroorlog hielp Rusland de Syrische dictator in zijn strijd tegen IS en andere rebellengroepen, terwijl Assad ook met grof geweld optrad tegen zijn eigen bevolking.
In Moskou woont Assad samen met zijn vrouw, de Brits-Syrische Asma. Ze werd ooit de 'Roos in de Woestijn' genoemd en vergeleken met prinses Diana. Maar in tegenstelling tot Diana was ze volgens journalist Chloe Hadjimatheou geen people's princess.
"Het beeld van een elegante, hoogopgeleide en welbespraakte vrouw is hardnekkig", zegt Hadjimatheou, die over haar de podcast We call her Emma maakte. "Mensen vinden het moeilijk om te geloven dat er achter die verschijning iemand kan schuilgaan die deel uitmaakt van een regime dat zich schuldig maakte aan op industriële schaal uitgevoerde marteling en moord."
Voor zover bekend heeft Asma zelf niemand vermoord, zegt Hadjimatheou. "Maar er zijn beschuldigingen dat ze opdracht gaf tot de marteling en arrestatie van mensen die haar in de weg stonden. En er zijn ernstige beschuldigingen dat ze toezicht hield op weeshuizen waar ontvoerde kinderen zaten die werden weggehouden bij hun families en als drukmiddel in de oorlog werden gebruikt."
Asma Assad kreeg twee keer kanker. Toen het Assad-regime viel, was ze al in Moskou, waar ze werd behandeld. Ze dook in Moskou op bij de diploma-uitreiking van haar dochter Zein, één van de drie kinderen van Bashar en Asma. Op de website van de universiteit van haar dochter staan foto's van de uitreiking. Sauer: "De Assad-familie zit er op de eerste rij."
Waar hun vader zich niet in het openbaar laat zien, lijken de kinderen van Assad veel meer bewegingsvrijheid te hebben. "Zij reizen. Vooral naar Dubai en Abu Dhabi, waar ze grote feesten geven", ontdekte Sauer. "Rijkeluisfeesten. Dat is ook te zien op sociale media. De familie heeft door de jaren heen heel veel geld naar Rusland gestuurd."
Poetins prestige
Over de zoon Kareem, die vloeiend Chinees spreekt, weet Hadjimatheou te vertellen dat hij zich bezighoudt met zaken in China. "Iets met kunstmatige intelligentie. Zijn moeder is betrokken en helpt hem met die onderneming."
Ook de andere zoon, Hafez, heeft van zich laten horen. In een video van vorig jaar zie je hem door het centrum van Moskou lopen. Sauer: "Daarin vertelt hij eigenlijk zijn versie van hun vlucht uit Syrië."
Hoe gaat het nu verder met de familie Assad? Zal Poetin Assad op een gegeven moment niet toch uitleveren? Sauer denkt van niet. "Poetins prestige is voor hem belangrijk. Denk ook aan andere leiders die ooit naar Rusland zouden willen vluchten. Poetin zal willen laten zien dat ze bij hem veilig zijn."
Voordat Assad de wrede dictator werd, wilde hij overigens oogarts worden, vertelt Sauer nog. "We hebben gehoord van bronnen rond hem dat hij dat misschien weer wil oppikken. Maar verder is het voor hem nu eigenlijk een heel eenzaam bestaan."