Alberta naar de stembus: wil de rijkste provincie van Canada onafhankelijk worden?
De Canadese premier Carney richtte zich gisteren tijdens een pro-Canada-campagnebijeenkomst nog één keer tot de kiezers in de provincie Alberta. Maandag gaan zij naar de stembus om te stemmen over een afscheiding van Canada. Carneys boodschap aan het electoraat was helder: stem tegen afscheiding.
"Dit is geen spelletje. Dit is geen poker. Een stem tegen Canada is gevaarlijke bluf die zal leiden tot jarenlange onzekerheid en gemiste kansen voor de inwoners van Alberta én de rest van Canada", zei Carney. Hij wees zijn toehoorders erop dat het een publiek geheim is dat de Amerikaanse president Trump Canada maar wat graag als 51e staat zou inlijven.
'Ze proberen ons te breken'
Een stem voor een onafhankelijk Alberta zou Trump, die een handelsoorlog met Canada voert, in de kaart spelen, beredeneerde Carney. "Sommigen buiten onze grenzen proberen ons te breken zodat ze ons in hun macht kunnen krijgen." Volgens Carney mag dit "nooit" gebeuren.
Juist omdat er veel op het spel staat voor Canada toog de premier voor een pro-Canada-offensief naar Edmonton, de hoofdstad van Alberta, waar hij opgroeide. Al geeft het referendum van maandag nog niet een definitieve uitkomst. Zegt een meerderheid 'nee' op de vraag of Alberta onderdeel moet blijven van Canada, dan komt er in 2027 nóg een referendum. Daarna is het besluit pas bindend.
Wat Carney betreft komt het niet zover. Als premier wil hij voorkomen dat Canada uiteenvalt, terwijl Trump openlijk speculeert over annexatie van het land. De afgelopen jaren heeft Carney dan ook nadrukkelijk geprobeerd de banden met Alberta aan te halen, nadat de verhoudingen onder zijn voorganger Trudeau ernstig onder druk waren komen te staan.
Voor veel separatisten was Trudeau het gezicht van het in hun ogen zinloze klimaatbeleid dat de economische belangen van Alberta schaadde. Carney was dan ook verheugd dat de federale overheid in Ottawa en de kritische provincie Alberta in 2025 een akkoord bereikten over een soepeler energiebeleid voor de grote olie-industrie daar en een nieuwe oliepijplijn richting de westkust.
Er spelen ook grote economische belangen. Alberta is rijk aan onder meer olie, aardgas en steenkool, en heeft een grote landbouwsector. De olievoorraad in Alberta behoort tot de grootste ter wereld en het is daarmee veruit de rijkste provincie van het land. Veel olie en aardgas wordt geëxporteerd naar de VS.
Juist dat maakt een afscheiding van de rest van het land aantrekkelijk voor separatisten. In de uitgestrekte provincie wonen weliswaar slechts 5,1 miljoen mensen, maar door de export draagt de provincie bovengemiddeld veel belasting af aan de federale regering in Ottawa. De kritiek in Alberta is al jaren dat het weinig van deze afdrachten terugziet.
De redenering van voorstanders van een eigen staat is dan ook simpel: bij afscheiding zal niemand in Alberta nog geldzorgen hebben. In tijden van inflatie, hoge brandstofprijzen en een moeizame woningmarkt is dat voor velen een aantrekkelijk vooruitzicht.
Daarbij speelt dat de bevolking van de agrarische provincie van oudsher een zwak heeft voor de VS. Canadese media meldden eerder dit jaar dat er nauwe banden bestaan tussen de voorstanders van de afsplitsing en de regering van Trump en zijn MAGA-beweging. Tijdens de Forever Canadian-bijeenkomst waar Carney sprak stonden duizenden voorstanders van de onafhankelijkheid buiten te demonstreren.
Zij uitten hun onvrede over de in Alberta geboren Carney. Er werden banners omhooggehouden met teksten als: "Zeg nee tegen Carneys nieuwe wereldorde." Een voorstander zei eerder tegen lokale media dat hij vreest dat Carney, als vergelding voor de handelsoorlog met de VS, de olie-exporten extra zal belasten.
Schouder aan schouder
Of het daadwerkelijk tot een onafhankelijk Alberta komt, is maar zeer de vraag. Peilingen laten consequent zien dat het overgrote deel van de kiezers in Alberta wil dat de provincie bij Canada blijft. Slechts 30 procent van het electoraat zou de separatisten steunen.
Danielle Smith, de premier van Alberta, is niet een van hen. Hoewel zij en Carney een soms gespannen verstandhouding hebben, zei zij tijdens de pro-Canada-campagnebijeenkomst: "Voor het eerst in lange tijd staan Alberta en Canada schouder aan schouder."