"We hebben financiële steun, luchtafweer en hulp bij het doorkomen van de winter nodig." Dat zei de Oekraïense president Zelensky voorafgaand aan de tweede dag van de EU-top in Brussel. In een toespraak achteraf was hij specifieker: Oekraïne vraagt 70 miljard euro extra van de Europese bondgenoten, "voor defensie, voor wapens en voor onze veerkracht".
Zelensky's oproep komt op een moment dat Oekraïne zwaar onder druk staat. Zijn land staat aan de vooravond van een zware winter en de vrees is dat Rusland zal proberen om de Oekraïense energiesector nog harder te raken. Onder meer de hoofdstad Kyiv wordt dagelijks aangevallen met ballistische raketten en de voorraad Patriot-raketten om die projectielen tegen te houden is zo goed als op.
Bijna over de datum
Bondgenoten die Oekraïne hierin willen steunen, kunnen dat maar in beperkte mate. Europese landen zijn voor de luchtafweer voor een groot deel afhankelijk van de Patriot-systemen uit de VS, maar dat land heeft mede door de oorlog in Iran zelf een tekort en houdt de voorraad voor zichzelf.
Toch stelt Zelensky dat Europese bondgenoten nog genoeg luchtafweerraketten hebben om Oekraïne de winter door te helpen. Defensiedeskundige Patrick Bolder van het Haags Centrum voor Strategische Studies vermoedt dat Zelensky de Patriot-raketten van Griekenland en Spanje wil hebben. De houdbaarheidsdatum van hun Patriot-raketten is bijna verlopen.
Economischer denken
Een Europees alternatief voor het Patriot-luchtafweersysteem is er nog niet. Oekraïne heeft deze zomer een nieuwe luchtafweerraket getest, maar de eerste FP-7.x-raketten van het zogenoemde Freyja-systeem kunnen volgens Oekraïne pas begin volgend jaar worden ingezet.
"Waar Oekraïne in 2025 nog goedkope drones met dure raketten uit de lucht schoot, wordt er nu economischer gedacht", zegt Bolder. Mede daarom ging Zelensky dit jaar naar de Golfregio, om te voorkomen dat Patriot-raketten werden ingezet tegen goedkopere drones.
De keuze welk wapen op welk moment wordt gebruikt, is een constante concurrentiestrijd, stelt de defensie-expert. "Toen de Oekraïners een antwoord hadden op de Russische drones, begon Rusland met het afvuren van drones met daarin straalmotoren, die Oekraïne moeilijk kon onderscheppen", zegt hij. "Nu het daar beter bestand tegen is, vuurt Rusland weer ballistische raketten af, omdat Oekraïne die niet kan stoppen."
Toch zijn ongeveer 300 Spaanse en Griekse afweerraketten niet de oplossing. Wanneer Rusland net als woensdag tientallen ballistische raketten lanceert, en Oekraïne per raket twee afweerraketten gebruikt, is die voorraad snel op, zegt de HCSS-expert.
In april kocht Nederland een extra Amerikaans Patriot-systeem, ondanks de wens om minder afhankelijk van de VS worden. Het wordt pas over een paar jaar geleverd. Dat er nog geen alternatief is, komt volgens Bolder doordat Europese landen sinds de Koude Oorlog altijd op de VS hebben vertrouwd, en nooit dachten dat het verbruik van de Patriot-raketten zo hoog zo worden.
Dat was "strategisch blind en naïef", vindt Bolder. Het keerpunt kwam na de Russische invasie, toen landen het in 2025 eens werden over de verhoogde NAVO-norm. "Nu komt het besef dat die afhankelijkheid niet goed is." Maar, tekent de defensiedeskundige aan: "het duurt zeker vijftien jaar voordat je een volwaardige defensie-industrie op gang hebt."
Ondertussen haalt de Amerikaanse president Trump de laatste weken geregeld uit naar Zelensky. Volgens Trump is het tijd voor een nieuwe Oekraïense leider, "die wel een deal kan sluiten". Trump hoopt door druk te zetten op Zelensky dat Oekraïne stopt met de aanvallen op de Russische oliesector.
Dat is voor de Amerikaanse president belangrijk, omdat hij vorige week een deal met het Kremlin heeft gesloten over de import van Russische diesel.
Behalve met de Russische aanvallen en de moeizame relatie met Trump heeft Oekraïne ook te kampen met problemen bij het verkrijgen van inlichtingen. De Amerikanen hebben een grote satelliet die vanuit de ruimte al vroeg raketlanceringen kan detecteren.
Dat ging deze week mis, toen Oekraïne niet werd ingelicht over een Russische luchtaanval. Volgens de VS was dat te wijten aan een technisch defect, maar volgens Bolder laat het zien hoe afhankelijk we zijn van Amerikaanse technologie
Ook Starlink, dat Oekraïne gebruikt voor de besturing van drones, bleek deze week onbetrouwbaar. Toch blijven de Oekraïners het nodig hebben. Volgens Zelensky is er nog geen volwaardig alternatief voor de diensten van het bedrijf van techmiljardair Elon Musk. Wel zei hij vandaag dat Oekraïne samenwerkt met landen als Frankrijk om op dit gebied meer capaciteit te krijgen.