Een tegenvaller voor asielminister Bart van den Brink: zijn nieuwe asielbeleid voor Syrische vluchtelingen is "onvoldoende gemotiveerd", oordeelt de Raad van State vandaag.
Na de val van het gewelddadige Assad-regime in 2024 stelde het toenmalige Nederlandse kabinet dat veel Syriërs weer terug kunnen. Het land zou namelijk een stuk veiliger zijn. Maar de hoogste bestuursrechter van ons land vindt dat die stelling beter onderbouwd moet worden.
Hoe gaat het nu verder met Syrische vluchtelingen en ons asielbeleid? De belangrijkste vragen op een rij.
Wat oordeelt de Raad van State precies?
De uitspraak is gedaan in een rechtszaak die een man uit Syrië aanspande. Hij vroeg in 2023 asiel aan in Nederland nadat hij in 2014 door het Assad-regime was gemarteld en gevangengenomen vanwege deelname aan een demonstratie. De minister van Asiel wees zijn aanvraag echter af en wees op het nieuwe 'landenbeleid', dat zegt dat Syrië veiliger is geworden.
Maar volgens de Raad van State is de minister er in dit beleid ten onrechte van uitgegaan dat er na de val van dit regime "een volledig nieuwe situatie" ontstaat. De humanitaire gevolgen van de jarenlange burgeroorlog zouden moeten worden meegewogen.
Wat betekent de uitspraak voor het asielbeleid van Van den Brink?
Het nieuwe beleid is niet meteen van tafel. De Raad van State benadrukt "met deze uitspraak geen eigen oordeel over de algemene veiligheidssituatie in Syrië" te geven. "Het is de minister van Asiel en Migratie die dat nu opnieuw moet beoordelen", meldt de Raad van State.
Universitair docent migratierecht Mark Klaassen voorziet daarom twee opties. De eerste: de minister kan zijn landenbeleid opnieuw aanpassen. "De oorlog is weliswaar voorbij, er is een nieuwe machthebber, maar het is er nog steeds onveilig. De omgang met die onveiligheid moet de minister beter motiveren."
Wil de minister het beleid niet aanpassen, dan kan hij volgens Klaassen voor de tweede optie kiezen: beter motiveren dat niet iedereen uit Syrië bescherming nodig heeft.
Wat betekent de uitspraak voor Syriërs die asiel aanvragen in Nederland?
Momenteel zitten 20.500 Syriërs in de asielprocedure en ongeveer een derde van alle mensen in azc's komt uit Syrië. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) laat aan Nieuwsuur weten dat dit jaar slechts vijf procent van de Syrische asielaanvragen werd ingewilligd.
Wat de uitspraak voor hen betekent, hangt af van hun verblijfstatus. Voorlopig verandert er niets voor Syriërs die al een verblijfsvergunning hebben. Maar voor mensen die nog wachten op een beslissing, of die een beslissing aanvechten, kan de uitspraak cruciale gevolgen hebben.
De Raad van State oordeelt dat de IND voortaan moet kijken naar de humanitaire omstandigheden in het land van de asielaanvrager - ook als het gewelddadige regime al gevallen is. Het maken van die afweging kan leiden tot langere wachttijden in de asielketen, vreest asieladvocaat Wil Eikelboom. "Daarom is het jammer dat dit nu pas is doorgedrongen bij de IND."
Die onzekerheid kan Syriërs in Nederland benadelen, zegt Bart Lauret van VluchtelingenWerk. "Veel Syriërs die op een beslissing wachten, wonen al langere tijd in Nederland. Zij werken, volgen een opleiding, doen vrijwilligerswerk, spreken de taal en hebben een sociaal netwerk opgebouwd. Hun kinderen gaan in Nederland naar school en groeien hier op."
Eikelboom concludeert: "Ik sluit niet uit dat er nu meer Syriërs zullen moeten worden toegelaten".
Hoe is de situatie nu in Syrië?
Na de val van Assad bestempelde Nederland Syrië als een land waar een "lager niveau van willekeurig geweld" heerst. Maar Lauret vindt dat daarmee een te positief beeld van Syrië wordt geschetst: "Het land ligt half in puin: in dertien jaar oorlog is de infrastructuur totaal verwoest".
Ook zijn er grote zorgen over onderwijs, gezondheidszorg en voorzieningen en hebben veel Syrische mensen die in Nederland verblijven volgens Lauret "geen plek meer om naar terug te keren." Zo zijn huizen vernietigd en hebben sommigen geen familie meer om een beroep op te doen.
Dat ziet ook asieladvocaat Eikelboom: "Dat Assad weg is, betekent niet dat de gevolgen van de burgeroorlog weg zijn."
Hoe gaan andere Europese landen hiermee om?
"De vraag of Syrië veilig is, is een vraag die in alle Europese landen speelt", aldus Klaassen. Zo zijn Duitsland en België al langer bezig met een strenger terugkeerbeleid voor Syriërs.
Bondskanselier Merz van Duitsland zei bijvoorbeeld dat tachtig procent van de Syriërs die nu in Duitsland wonen binnen drie jaar naar Syrië zouden moeten terugkeren. Ook de nieuwe Syrische president al-Sharaa zegt daar voor open te staan.
Opvallend is volgens Klaassen echter dat een beoordeling over de veiligheid geen politieke aangelegenheid is. "Die vaststelling is niet aan de politiek, het is bestuurlijk. Als de politiek zich hiermee bemoeit, dan krijg je dit."