Sinds gisterochtend kunnen Russische kiezers naar de stembus om een nieuw Lagerhuis te kiezen, de Staatsdoema. Voor het eerst doen ook de door Rusland geannexeerde gebiedsdelen van Oekraïne mee aan deze verkiezingen. De stemming is uitgesmeerd over drie dagen. President Vladimir Poetin maande in zijn traditionele televisietoespraak aan de vooravond van de verkiezingen de burgers vooral te gaan stemmen. "Ik ben ervan overtuigd, dat met uw steun en vertrouwen de allerbeste kandidaten zullen winnen. Echte patriotten van Rusland," aldus Poetin.
Poetin rekent op een klinkende overwinning voor de Kremlinpartij Verenigd Rusland, die moet aantonen dat de Russische bevolking zijn 'speciale militaire operatie' in Oekraïne volmondig blijft steunen. De cijfers moeten uitstijgen boven het resultaat van vijf jaar geleden. Toen behaalde de partij volgens de officiële uitslag iets minder dan de helft van de stemmen. Maar net als in voorgaande decennia was bij die verkiezingen sprake van aantoonbaar grootschalige fraude. Onafhankelijk toezicht op de verkiezingen is vrijwel afwezig.
De Staatsdoema telt 450 zetels, waarvan er momenteel 324 in handen zijn van Verenigd Rusland. De overige zetels zijn verdeeld over vier andere partijen, waaronder de Communistische Partij. Formeel zijn die partijen in oppositie tegen de regeringspartij, maar in werkelijkheid staan zij schouder aan schouder in hun steun voor de Kremlinpolitiek. Veel wetsontwerpen worden unaniem aangenomen, zonder een enkele tegenstem.
Snakken naar vrede
In de aanloop naar de verkiezingen blijkt uit opiniepeilingen dat steeds meer Russen snakken naar vrede. Een kwart tot een derde van de ondervraagden vindt dat het land op de verkeerde weg is. De voortdurende Oekraïense droneaanvallen op doelen ver in Rusland, zoals olieraffinaderijen en magazijnen van Russische internetwinkels, hebben hun uitwerking niet gemist.
Vele tienduizenden Russische reizigers hebben last ondervonden van de aanvallen, doordat vliegvelden werden stilgelegd en vluchten afgelast of omgeleid. Ook is er groeiende onrust over een mogelijke op handen zijnde mobilisatie na de verkiezingen. Een 'gedeeltelijke mobilisatie' werd al eens afgekondigd in het najaar van 2022, wat toen leidde tot grote onrust in de samenleving en een exodus van honderdduizenden mannen.
De verkiezingen van 2026 zijn vanaf de eerste dag gekenmerkt door opmerkelijke incidenten. Meermalen kwamen kandidaten voor live uitgezonden televisiedebatten helemaal niet opdagen, wat bizarre beelden opleverde. Maar veruit het grootste schandaal was de uitsluiting van deelname van de links-liberale oppositiepartij Jabloko, die zich profileerde als de enige partij die zich verzette tegen het militaire optreden in Oekraïne.
Jabloko werd op 29 juli door de kiescommissie geregistreerd en kreeg op het stembiljet nummer twee. Maar nog geen twee weken later trok het Russische hooggerechtshof de registratie weer in, na een klacht van een nationalistische partij. Volgens Jabloko was dat een reactie op de snel groeiende populariteit van de partij. Het programma van Jabloko telt slechts 43 woorden, waarin wordt opgeroepen tot een staakt-het-vuren en een eind aan censuur, internetblokkades, angst en repressie.
Kandidaten gedwarsboomd
Individuele kandidaten van Jabloko doen nog wel mee aan de verkiezingen, maar zij worden op alle mogelijke manieren gedwarsboomd. Sommigen zijn aangehouden, of kregen een oproep voor het leger. Jabloko is een van Ruslands oudste partijen, maar al meer dan twintig jaar niet meer vertegenwoordigd in het parlement. Verschillende peilingen sinds de zomer laten zien dat het aantal Russen dat op Jabloko wil stemmen fors is toegenomen en dat de partij voor het eerst in decennia de kiesdrempel van 5 procent met gemak zou halen.
Volgens Jabloko-oprichter Grigori Javlinski zou de partij zelfs kunnen rekenen op 25 procent en daarmee de tweede partij zijn na Verenigd Rusland. Javlinski zag de doemaverkiezingen eerst en vooral als een referendum. "We wilden de burgers vragen wat ze denken over vrijheid, over leven zonder angst, over een staakt-het-vuren," zei Javlinski afgelopen week op een bijeenkomst met zijn achterban. Dat Jabloko al snel uit de race werd gehaald komt volgens hem omdat het Kremlin danig was geschrokken van de jongste peilingen. "Ze zagen plotseling dat we de steun hadden van tientallen miljoenen mensen."
Net als bij de presidentsverkiezingen van 2024 hebben vertegenwoordigers van de Russische oppositie hun aanhangers opgeroepen op om morgenmiddag precies om twaalf uur naar het stembureau te gaan, ongeacht van wat ze met hun stembiljet zullen doen. Dat zal leiden tot lange rijen, die aanschouwelijk moeten maken dat veel Russen ondanks propaganda en repressie het niet eens zijn met de koers van het Kremlin.