In Noord-Ierland mag een omstreden Oranjemars voor het eerst in 28 jaar door een katholieke wijk gaan. De zogenoemde Parade Commissie heeft daarvoor alsnog toestemming gegeven nadat een rechter een eerder verbod had vernietigd.
Sinds 1998 is de jaarlijkse protestantste Drumcree Parade door de katholieke wijk in de plaats Portadown verboden. De stad is overwegend protestants, maar heeft ook een katholieke wijk aan Garvaghy Road.
De Oranjemars door die wijk is van alle marsen die in Noord-Ierland worden gehouden het meest omstreden en beladen, omdat deze mars in het verleden vrijwel altijd uitliep op gewelddadigheden tussen de twee gelovige groepen.
Geen muziekkorpsen
Vanwege het sektarisch geweld rond de mars werd in 1998 de Parade Commissie in het leven geroepen. Dit onafhankelijke overheidsorgaan houdt toezicht op de protestantse optochten in Noord-Ierland. De commissie stond decennialang geen marsen toe door de katholieke wijk in Portadown.
Leden van de protestantse broederschap de Oranjeorde, die de optocht organiseert, vochten dat besluit aan bij de rechter en kregen vorige maand gelijk. Daarop heeft de commissie opnieuw de mars beoordeeld en alsnog toegestaan.
Wel gelden er een aantal beperkingen. Zo mogen er maar maximaal 35 mensen meedoen, is de mars 's ochtends en mag die maximaal anderhalf uur duren. Muziekkorpsen en aanhanger mogen niet meelopen.
Correspondent Ierland Arjen van der Horst:
"Met de Oranjemarsen vieren protestantse pro-Britse unionisten in Noord-Ierland hun cultuur, geschiedenis en identiteit. Ze zijn vernoemd naar de Nederlandse stadhouder Willem III die eind 17de eeuw de koning van Engeland werd.
De protestant Willem van Oranje versloeg in 1690 zijn katholieke rivaal Jacobus II bij de Slag aan de Boyne. De protestantse gemeenschappen in Noord-Ierland herdenken nog altijd dat moment met Oranjemarsen op 12 juli.
Door de eeuwen heen leidden de Oranjemarsen geregeld tot onrust en geweld in Noord-Ierland, vooral de marsen die door katholieke wijken liepen. In de jaren 90 leidde de Drumcree Parade steevast tot rellen, gewelddadige confrontaties met de politie en zelfs een aantal moorden. Het dreigde in die jaren het prille Noord-Ierse vredesproces te ontsporen.
Hoewel de Parades Commissie er grotendeels in is geslaagd de ongeregeldheden rond Oranjemarsen te voorkomen de afgelopen decennia, is dit instituut weinig geliefd bij de protestants-unionistische gemeenschap."
De katholieke bewoners aan Garvaghy Road hebben woedend gereageerd op het besluit. Zij zijn bang dat het geweld weer zal oplaaien.
Zij hebben zich vanavond bij de rechtbank in Belfast verzameld om in beroep te gaan tegen de uitspraak, schrijft de Ierse omroep RTÉ.
Volgens de premier van Noord-Ierland, Michelle O'Neill, is het toestaan van de Dumcree Parade door Garvaghy Road een "poging om ons terug te brengen naar de donkere dagen".
De pro-Britse unionisten zijn blij dat de mars weer wordt toegelaten. "We leven in 2026. In een samenleving die we delen, zou het geen probleem moeten zijn dat leden van de Oranjeorde zwijgzaam en vreedzaam over een straat lopen", zegt Gavin Robinson van de DUP-partij.
De Britse premier Andy Burnham heeft opgeroepen tot kalmte en Noord-Ieren gevraagd om de gebeurtenissen rustig te laten verlopen, hoewel hij ook heeft toegegeven dat het voor hem "makkelijk praten" is vanuit Londen. "Maar we moeten natuurlijk in deze moeilijke tijden hard werken om niet achteruit te gaan."