Vandaag verloopt de deadline die de VS zichzelf had gesteld voor het terugtrekken van militairen uit het land. De regering-Trump geeft er geen ruchtbaarheid aan, maar als het goed is zijn na 23 jaar alle Amerikaanse troepen uit Irak vertrokken. Het is dan voor het eerst sinds het begin van de Irak-oorlog dat er geen Amerikaanse soldaten in Irak zijn.
Irak zelf viert dit als een feestdag: de regering noemt 30 september 'dag van de soevereiniteit'. Volgens de regering van premier Al-Zaidi is het Iraakse leger klaar om het land zelf te beschermen. Toch staat Irak nu voor een aantal uitdagingen, zoals de door Iran gesteunde milities die in het land actief zijn.
Op het hoogtepunt van de Irak-oorlog waren er zo'n 170.000 Amerikaanse militairen in Irak. De Amerikanen trokken zich in 2011 terug, maar in 2014 werd een nieuwe militaire operatie gestart: 'Inherent Resolve'. Van de ongeveer 5200 Amerikanen die daarvoor in Irak waren, waren er nog een paar honderd over.
Wat was operatie 'Inherent Resolve'?
'Operation Inherent Resolve' was de naam voor de Amerikaanse militaire operatie tegen Islamitische Staat (IS) in Irak en Syrië. Vanaf 2014 hielpen de Amerikanen lokale partijen in de strijd tegen IS, dat in deze landen een kalifaat probeerde te stichten. In die tijd had IS een derde van Irak in handen.
Deze operatie kreeg door de jaren heen een ander karakter. IS had na 2017 al bijna geen grondgebied meer in Syrië en Irak, en zette meer in op terreuraanvallen door lokale cellen. De Amerikaanse militairen werden hierna vooral ingezet om het Iraakse leger op te leiden. In september 2024 besloot president Biden dat de missie op 30 september 2026 zou eindigen.
In Irak zijn meerdere milities actief, die worden gesteund door Iran. Als deel van de deal om Amerika te laten vertrekken, moeten deze milities worden ontwapend. Sommige groepen werken hieraan mee, maar hard-liners als Kataib Hezbollah en Harakat al-Nujaba weigeren hun wapens op te geven.
De Iraakse regering heeft de VS om verlenging gevraagd, tot de zomer van 2027. Die heeft ze gekregen, maar nu moet Irak dan toch zonder Amerikaanse steun de milities onder controle krijgen.
Dreiging uit Iran
De Amerikaanse regering geeft weinig aandacht aan het verlaten van Irak. Dat is opvallend, want het was een van Trumps campagnebeloftes om de zogenoemde 'oneindige oorlogen' in het Midden-Oosten te stoppen. Of, zoals hij het zelf zei, "we kunnen niet miljarden blijven uitgeven om mensen te beschermen die ons niet eens mogen".
Maar ondertussen is Trump zijn eigen oorlog in het Midden-Oosten gestart. De twee bases die de VS nog in Irak had, waren de afgelopen maanden regelmatig doelwit van Iraanse luchtaanvallen. De dreiging dat Iran of de pro-Iraanse milities de Amerikanen op deze bases zouden kunnen raken, wordt door het vertrek weggenomen.
Bondgenoten in de knel
Eén bondgenoot van de VS wordt hierdoor wel achtergelaten: de Koerden in het noorden van Irak. Sinds het begin van de oorlog is Iraaks Koerdistan al ruim duizend keer aangevallen. In het gebied wonen veel gevluchte Iraanse dissidenten, die tegen het Iraanse regime willen vechten.
De VS werkte eerder nauw samen met Koerdische strijdgroepen, onder meer met financiële steun. De angst bestaat nu onder de Koerden dat deze steun wegvalt, net als eerder in Syrië gebeurde. Daar sloot de Koerdische SDF een deal met de Syrische regering, waardoor ze de autonomie in de regio verloor.