Litouwen en Polen werken aan plannen voor massale evacuaties voor het geval een oorlog met Rusland uitbreekt. In dat scenario houden de landen er rekening mee dat een miljoen burgers van de Baltische landen via de Suwalki-corridor willen vluchten.
Deze corridor is een smalle landverbinding tussen Polen en Litouwen. Hij wordt gezien als het kwetsbaarste punt van het NAVO-grondgebied.
De bekendmaking van de plannen valt samen met een grote mobilisatie-oefening die deze weken in Litouwen plaatsvindt. Niet alleen het leger, maar de hele samenleving moet weten wat er te doen staat als het oorlog wordt, is het idee.
Wat als Rusland aanvalt?
Hoe verslaat de NAVO Rusland als dat land het militaire bondgenootschap aanvalt? Generaal Alexus Grynkewich, de militair commandant van de alliantie, geeft vanmiddag het antwoord op een veiligheidstop in Warschau.
De toespraak is vanaf 13.00 uur live te volgen via de NOS-app en NOS.nl. NOS-correspondenten Kysia Hekster (NAVO) en Christiaan Paauwe (Midden- en Oost-Europa) leggen in de stream uit wat de toespraak zo bijzonder maakt.
"Heeft u een plek om te logeren?", vraagt een hulpverlener. Op haar telefoon noteert ze de gegevens van Vidmantas (61), die tegenover haar zit in de witte ontvangsttent. "Nee, ik kan nergens heen", antwoordt de 'vluchteling'.
Op het groene grasveld van de hippodroom van Lazdijai, een Litouws stadje vlak bij de grens met Polen, worden zogenaamd ontheemde Litouwers rondgeleid. Vidmantas is een van de honderden burgers die meedoen. Hij wil weten wat er gebeurt in een "extreme situatie", zegt hij nadat hij is geregistreerd. "Zodat je niet in de war raakt als het zover is."
Na de registratie kunnen deelnemers in andere tenten psychische of medische hulp krijgen, of wat te eten. Aan een hijskraan hangt een grote Litouwse vlag boven het 'vluchtelingenkamp'. Verderop staan groene tenten met veldbedjes in rijen opgesteld.
Zwakke punten
Het scenario is dat het oostelijk grensgebied van Litouwen dreigt te worden binnengevallen en er een vluchtelingenstroom op gang komt. Kapitein Darius Indrisonis van de brandweer klinkt bijna enthousiast wanneer hij een rondleiding geeft. Ze kunnen volgens hem een hoop leren van de oefening en zien waar de zwakke punten zitten. Zo bleek dat de registratie te langzaam ging en veel mensen moesten wachten.
Dat Litouwen zo ver gaat met de voorbereidingen, is tekenend voor hoe de dreiging aan de oostflank van de NAVO wordt gevoeld. Het land heeft de afgelopen jaren veel te maken met sabotage-aanvallen en andere incidenten. Een paar weken geleden werd nog een drone die vanuit Belarus kwam binnenvliegen boven Litouwen neergehaald.
Rugzakken al ingepakt
Kristupas (17) en Gabriele (19) krijgen in een tent een demonstratie eerste hulp. Door alle sirenetests, de drones die binnenvliegen en de militaire acties merkt het jonge stel dat de spanning toeneemt in Litouwen. "Alles bij elkaar voel je dat het steeds ernstiger wordt", zegt Kristupas.
Ze hebben al wat voorbereidingen getroffen voor als er oorlog uitbreekt, vertelt Gabriele. Zo hebben ze een vluchtplan en gepakte rugzakken.
De laatste weken wordt door Europese leiders en inlichtingendiensten steeds weer gewaarschuwd dat Rusland uit is op verdere escalatie. Zo worden er aan de Russische kant van de grens nieuwe barakken gebouwd.
'Willen voorbereid zijn'
Houdt de Litouwse regering er dus rekening mee dat Moskou zich niet laat afschrikken door de NAVO en een directe oorlog zou kunnen beginnen? "We zien geen enkele aanwijzing dat we volgende maand of de maand erna al paraat moeten zijn", zegt Tomas Daukantas, de kanselier van de Litouwse regering, tegen de NOS. "Maar we willen wel voorbereid zijn. Dan hebben we er alle vertrouwen in dat we het aankunnen."
Toch is de oefening voor sommigen vooral een uitje. Een 56-jarige vrouw uit de buurt kijkt met haar twee kleinkinderen toe hoe 'slachtoffers' eerste hulp krijgen. Ze verwacht niet dat zo'n vluchtelingenkamp ooit nodig zal zijn.
De 17-jarige Kristupas gaat ook niet uit van het slechtste scenario. Maar de oorlogsdreiging heeft wel invloed op zijn toekomstplannen. Hij zit in het laatste jaar van zijn middelbare school en wil medicijnen studeren in Kaunas, waar zijn vriendin Gabriele al zit. "Je stelt toch de vraag: welke stad zou veilig zijn? Moet ik ook kijken in het buitenland?"