Liefde Canada-Europa bloeit op, zelfs (soort van) EU-lidmaatschap is nu een optie
Europarlementariërs trakteerden Mark Carney vanochtend op luid applaus toen hij de politieke Brusselse arena betrad. Morgen speecht de Canadese premier in het Europees Parlement en de verwachting is dat hij Europa opnieuw de liefde verklaart.
In Brussel wordt inmiddels serieus gesproken over EU-lidmaatschap voor het Noord-Amerikaanse land. Europese Commissie-voorzitter Von der Leyen ziet het ook zitten, bleek vanochtend tijdens haar jaarlijkse speech. Maar de vraag is hoe zo'n lidmaatschap eruitziet en wat het betekent dat voor de trans-Atlantische geopolitieke verhoudingen.
Nu de relatie tussen Canada en de Verenigde Staten almaar brozer wordt, haalt premier Carney de banden aan met andere machtsblokken zoals China en Europa. Is EU-lidmaatschap een serieuze optie? En wat heeft Europa erbij te winnen?
Het geflirt tussen Canada en Europa is niet nieuw. Toen Carney vorig jaar premier werd, was zijn eerste buitenlandse reis niet naar Washington maar naar Parijs en Londen. Afgelopen januari gaf hij een opzienbarende speech op het World Economic Forum in Davos. De strekking: de wereldorde zoals we die kennen komt niet meer terug en we moeten ons voorbereiden op een nieuwe geopolitieke realiteit.
Die realiteit is dat de relatie tussen Canada en de Verenigde Staten - van oudsher trouwe bondgenoten - enorm verslechtert. Trump zei meermaals dat Canada wat hem betreft bij Amerika moet horen. Ondertussen vecht hij een felle handelsoorlog uit met zijn buurland en vorige maand doopte hij grensmeer Lake Ontario om tot 'Lake America'. Carney beantwoordt dit alles met forse invoerheffingen en deinst er niet voor terug zich stevig op te stellen in onderhandelingen met Trump.
Als het aan Von der Leyen ligt, wordt Canada "geassocieerd" EU-lid. Dat betekent zoiets als: optimale samenwerking zonder dat Canada formeel lid is. Von der Leyen wil de handen ineenslaan op gebieden als handel, defensie, het Noordpoolgebied, AI, energie en kritieke grondstoffen.
Von der Leyens woorden zijn met gejuich ontvangen in Canada. Vier op de vijf Canadezen willen namelijk nauwere banden met de EU, peilde een Canadees onderzoeksbureau vorige week.
"Het is hier echt crisis", vertelt Matthijs van Wijck. Hij werkte in het verleden als politiek medewerker bij Carneys Liberal Party en woont nog altijd in Canada. "Het diepe verraad van Amerika is hier hét gesprek van de dag."
Veel Canadezen ondervinden de gevolgen van de ruzie met Trump: im- en export over en weer zijn ingestort als gevolg van torenhoge tarieven. "Daardoor zijn banen onzeker en de boodschappenprijzen - die sinds corona al hoog waren - zijn nu helemaal geëxplodeerd."
'Onduidelijk' soort lidmaatschap
Terug naar Europa. De liefde voor Canada is wederzijds en dat zal morgen ook te horen zijn in de speech van premier Carney. Maar de grote vraag is wat zo'n eventueel geassocieerd EU-lidmaatschap betekent.
"Dat is helemaal onduidelijk", zegt Amy Verdun, hoogleraar Europese Politiek aan de Universiteit Leiden. Enerzijds kan het vooral een symbolisch label zijn, anderzijds zou het ook een lidmaatschap naar Noors voorbeeld kunnen worden. Dat land is officieel geen EU-lid, maar neemt wel bijna alle EU-regels over, is lid van de Schengenzone en heeft een handelsakkoord met de EU. "Allerlei Europese regels overnemen is moeilijk voor Canada."
Wel ziet Verdun dat Canada en de EU de laatste jaren steeds intensiever samenwerken. Zo is er het CETA-handelsverdrag en doet Canada mee aan een Europees programma dat miljardeninvesteringen in defensie doet. Bovendien heeft het land veel overeenkomsten met ons continent, zegt ze: naast onze normen en waarden delen Canadezen ook ons wereldbeeld.
'Existentiële crisis' in Canada
(Officieuze) EU-toetreding kan ook voor Europa veel opleveren, denkt de hoogleraar. "Het land heeft veel grondstoffen die nodig zijn voor batterijen en de energietransitie. Ook bezit Canada veel fossiele brandstoffen als olie en gas. En Von der Leyen noemt het Noordpoolgebied. Een groot deel daarvan ligt op Canadees grondgebied."
Hoewel de opbloeiende liefde tussen Canada en de EU dus al een tijdje gaande is, zag Van Wijck niet aankomen dat Von der Leyen nu al het woord 'lidmaatschap' in de mond zou nemen. "Het zegt iets over de heftigheid van de situatie hier. Zo'n ruzie met Amerika is een existentiële crisis die we nog nooit hebben meegemaakt."
En Trump? Wordt hij niet nóg bozer als zijn buurman de banden aanhaalt met de EU waarop hij eerder ook zeer kritisch was? Van Wijck is daar schouderophalend over: "We hebben nu al zo veel importheffingen en er wordt openlijk gespeculeerd over het annexeren van Canada. Dus wat zou de volgende stap nog kunnen zijn?"