Bij de Russische droneaanval op een Oekraïense passagierstrein, vlak bij de Poolse grens, vielen geen slachtoffers. Toch is de impact groot. Sinds het begin van de oorlog konden Oekraïners vertrouwen op de trein, die geldt als een van de betrouwbaarste en relatief veiligste manieren om door het land te reizen. Maar steeds vaker zijn treinen en treinsporen doelwit van Russische aanvallen.
"We realiseren het ons vaak niet, maar sinds het begin van de invasie zijn er geen reguliere passagiersvliegtuigen meer in Oekraïne", zegt Michiel Driebergen. Hij is een Nederlandse journalist die in Oekraïne woont en regelmatig de trein neemt. "Dat maakt de trein onmisbaar."
Dat de treinen in Oekraïne tijdens de oorlog "gewoon blijven doorrijden" is volgens Driebergen ongelooflijk. "De trein komt in Oekraïne altijd op de bestemming aan. Op tijd en zelfs heel dichtbij het front."
Geen trein, geen bezoek
De trein was onderweg van Kyiv naar de Poolse hoofdstad Warschau. De treinverbinding tussen die steden is ruim 800 kilometer lang. Driebergen: "Deze trein vervoert bijvoorbeeld veel gevluchte vrouwen en kinderen die hun man of vader, die Oekraïne niet uit mag of in het leger vecht, even willen bezoeken."
Cruciaal voor het succes van de Oekraïense treindienst: "Die conducteurs en machinisten vormen een soort gemobiliseerde dienst", zegt Driebergen. "Ze zijn net als het leger: hele trouwe medewerkers die, ondanks alle risico's, toch blijven werken."
Alleen al de afgelopen weken werden op meerdere plaatsen in Oekraïne passagierstreinen getroffen door Russische aanvallen. Volgens de Oekraïense spoorwegmaatschappij worden rijdende treinen sinds eind vorig jaar vaker aangevallen.
Het toenemende dronegevaar voert de druk voor het personeel verder op. Driebergen: "De treinen moeten vaak geëvacueerd worden en dan moet het personeel alert zijn. Ze kunnen eigenlijk niet slapen."
'Je hoorde de angst in hun stemmen'
Hoe reëel het gevaar inmiddels is, merkt ook de Oekraïense Katerina. Zij leidt een organisatie die mensen voorbereidt op werken in risicogebieden, en zat zelf in een trein in de buurt van de getroffen trein. Twee keer die nacht, zo vertelt ze, waren de passagiers al uit voorzorg geëvacueerd. Toen dat voor de derde keer gebeurde, voelde Katerina dat het anders was. "Je hoorde de angst in de stemmen van het treinpersoneel."
Passagiers werden aangespoord om zo ver mogelijk van de trein vandaan te gaan. Niet veel later hoorde Katerina het geluid van drones boven zich, een geluid dat ze vanuit haar werk herkent. "Dat was het moment waarop het eng werd", zegt ze.
Later hoorde ze de drone inslaan op het treinstel, op honderden meters afstand. "Ik zag dat de trein volledig was uitgebrand toen we later richting de Poolse grens reden."
Tot voor kort waren aanvallen als deze volgens Driebergen ondenkbaar. "De drones waren niet precies genoeg." Dat is volgens hem veranderd met de komst van de nieuwere Russische Geran-drones. "Die zijn kleiner, maar wel sneller. Ze vliegen hoger en ze hebben straalmotoren. En ze zijn heel precies."
Treinen vaker doelwit
Ook Driebergen maakte al evacuaties mee. "De afgelopen twee weken heb ik drie keer in de nachttrein gezeten en drie keer ben ik midden in de nacht door de conducteur gewekt." Omdat er drones boven hun hoofd vlogen, moesten Driebergen en zijn medepassagiers in een veld of bos wachten.
Ook hooggeplaatste functionarissen zijn afhankelijk van de trein. Kort voor de aanval reed een trein met Europese diplomaten op hetzelfde traject, onder wie de voormalige Britse premier Boris Johnson en Europese diplomaten. Ook regeringsleiders en NAVO-chef Mark Rutte reisden in het verleden met de trein naar Kyiv.
Polen reageerde fel op de aanval. Premier Donald Tusk kondigde een "zeer verhoogde staat van paraatheid" af en waarschuwde dat, als Rusland verder escaleert, ook Polen kan worden geraakt.
Ondanks het toenemende gevaar is Driebergen niet van plan te stoppen met treinreizen. "Het is de enige echte goede manier om te reizen. Zolang de spoorwegen dit volhouden, blijf ik in elk geval met de trein reizen."
Ook Katerina stopt niet. "De volgende keer ga ik waarschijnlijk via de Hongaarse of Roemeense grens, of via Moldavië."
Verslaggever Gert-Jan Dennekamp vanuit de nachttrein in Oekraïne:
"Ondanks de aanvallen rijden de treinen, en ook op tijd. Toch zijn er verschillende mensen die besloten hebben hun kaartje terug te geven. Zij vinden het te gevaarlijk. De aanval bij de Poolse grens is zeker onderdeel van een uitbreiding van de aanvallen. Met name omdat het nu ook in het westen van Oekraïne gebeurt.
Je ziet eigenlijk een campagne van Rusland waarmee ze Oekraïne proberen te isoleren. De laatste weken zagen we ook aanvallen bij grensovergangen met Moldavië en nu met Polen. Daardoor worden doorvoer, export en import hevig ingeperkt. Dat heeft grote gevolgen voor de mensen in de trein, maar het heeft ook economische gevolgen."