In plaats van het veroveren van territorium, raken Rusland en Oekraïne steeds meer verwikkeld in een uitputtingsoorlog die zich nu ook focust op het beschadigen van elkaars economie. Met aanvallen op olieraffinaderijen en distributiecentra slaagde Oekraïne er deze zomer in harde klappen uit te delen aan de Russische economie. Nu komt het antwoord van Rusland minstens zo hard aan.
Vorige week waren datacentra en internetproviders doelwit, in het weekend ging een graanopslag in Odesa in vlammen op en gisteren vielen er doden bij aanvallen op een kantoorgebouw, een farmaceutisch bedrijf en tankstations. Ook distributiecentra zijn steeds vaker doelwit. De Verenigde Naties telden in augustus 32 aanvallen in Oekraïne op commerciële bedrijven. Bijna drie keer zoveel als de maand ervoor.
"Meer dan één miljoen vierkante meter aan logistieke faciliteiten is verwoest", zegt de Oekraïense premier Serhij Koretsky. "Rusland wil onze bedrijven verwoesten." Een woordvoerder van het Kremlin zei gisteren dat Oekraïne "de prijs betaalt" voor de aanvallen op Rusland van de afgelopen maanden.
"Ik denk dat ze ons willen breken, dat ze ons land en volk kapot willen maken", zegt Viktor Nahorskyi. Hij is directeur communicatie van Epicentr, de grootste bouwmarkt- en retailketen van Oekraïne. Hij verloor al achttien panden van zijn bedrijf. "Maar dat gaat ze niet lukken."
De impact op de Oekraïense economie is enorm, zegt hoogleraar politieke economie Oleksandra Moskalenko, verbonden aan de Kyiv National Economic University. Naast directe schade, zoals verwoeste fabrieken, winkelmagazijnen en havens, is ook de indirecte schade groot, zegt zij. "Als de elektriciteit en het internet continu uitvallen en mensen meerdere keren per dag naar een schuilkelder moeten vluchten, kost dat veel arbeidsuren."
Het Oekraïense ministerie van Economische Zaken schat in dat de economische schade van de Russische aanvallen tegen het einde van het jaar zal zijn opgelopen tot 10 miljard euro. Daarmee lopen ook de belastingopbrengsten voor de staat dramatisch terug.
Gat in defensiebegroting
De aanvallen op de Oekraïense economie komen op een moment dat Oekraïne al kampt met een gat van 23 miljard euro in de defensiebegroting. De Oekraïense president Volodymyr Zelensky drong er afgelopen week bij zijn Europese collega's op aan om het tweede deel van een EU-lening van 90 miljard versneld te verstrekken. Gebeurt dat niet, "dan kunnen we dit najaar geen nieuwe drones en raketten kopen en dan komen we in januari en februari in ernstige problemen", aldus Zelensky.
Europese Commissievoorzitter Ursula von der Leyen zegt dat Oekraïne eerst vaart moet maken met het doorvoeren van hervormingen. Wel gaven de EU-lidstaten vrijdag akkoord op een bedrag van 6,6 miljard euro aan militaire steun. Dat bedrag werd begin dit jaar nog geblokkeerd door de vorige Hongaarse regering.
EU-geld komt vaak trager beschikbaar dan Oekraïne zou willen. Dat maakt het des te belangrijker dat de binnenlandse economie draaiende blijft, zegt Moskalenko. "De defensie-industrie kan niet alleen leunen op onzekere externe bronnen van inkomsten, zoals EU-geld."
Om de tekorten enigszins op te vangen, kondigde de Oekraïense premier Serhij Koretsky gisteren aan dat voorlopig alleen strikt noodzakelijke overheidsuitgaven worden goedgekeurd. Daaronder vallen defensie-uitgaven, pensioenen en sociale uitkeringen. Nieuwe bouwprojecten en herstelwerkzaamheden aan niet-kritieke infrastructuur worden uitgesteld.
"Tot nu toe werd geprobeerd ook schade aan niet-kritieke wegen, parken en pleinen snel te herstellen, om het normale leven in Oekraïne zo veel mogelijk in stand te houden", zegt Moskalenko. "Vanuit economisch standpunt is deze beslissing begrijpelijk, maar het maakt de oorlog nog voelbaarder voor Oekraïners. Dat vraagt psychologisch veel van hen."
Russische tegoeden
Door de penibele situatie laait ook de discussie weer op of Europa de bevroren Russische tegoeden moet inzetten voor schadeherstel. Eind vorige maand vroeg een handvol EU-lidstaten, waaronder Nederland, in een brief aan de Europese Commissie om plannen hiervoor te hervatten. Functionarissen van de Europese Commissie zeggen tegen de Oekraïense krant The Kyiv Independent dat de Commissie dat niet zal doen "zolang er geen duidelijke opdracht van de lidstaten" ligt over wat zij precies willen.
Hoogleraar Moskalenko verwacht niet dat er binnenkort Europese overeenkomst zal zijn over het inzetten van het Russische geld. "Maar ik denk dat de toenemende economische druk op Oekraïne ervoor zal zorgen dat deze kwestie weer hoog op de Europese agenda komt."